Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Brahmā’s Puṣkara Sacrifice: Kokāmukha Tīrtha, Varāha’s Aid, and the Arrival of Gāyatrī

यः परं श्रूयते ज्योतिर्यः परं श्रूयते तपः । यः परं परतः प्राह परं यः परमात्मवान्

yaḥ paraṃ śrūyate jyotiryaḥ paraṃ śrūyate tapaḥ | yaḥ paraṃ parataḥ prāha paraṃ yaḥ paramātmavān

О нём слышат как о Высшем Свете; о нём слышат как о Высшей аскезе (тапас). Он возвещает Высшее как превосходящее даже «запредельное»; он — наделённый Высшим Я, Параматманом.

yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
paramthe supreme; supremely
param:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); used adverbially = 'supremely'
śrūyateis heard
śrūyate:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
FormPresent tense (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); Passive sense (कर्मणि) = 'is heard'
jyotiḥlight
jyotiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootjyotis (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
paramthe supreme; supremely
param:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); used adverbially
śrūyateis heard
śrūyate:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
FormPresent (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person singular; Passive (कर्मणि)
tapaḥausterity; penance
tapaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Masculine, Nominative singular
paramsupreme
param:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative singular; adverbial usage
parataḥbeyond; further; from beyond
parataḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootparatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (क्रियाविशेषण) meaning 'from/than beyond, further'
prāhasaid; declared
prāha:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootpra+ah (अह् धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
paramsupreme
param:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative singular; adverbial usage
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Masculine, Nominative singular
paramātmavānpossessed of the Supreme Self; having the Supreme Soul
paramātmavān:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootparama-ātman-vat (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); possessive suffix -vat (वत्) = 'having'; compound: parama + ātman

Unspecified (narrative voice not indicated in the provided excerpt)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: jyotiryaḥ = jyotiḥ + yaḥ; brahman-like sandhi not present here. paramātmavān analyzed as parama-ātman-vat (tatpuruṣa base + -vat).

FAQs

It points to the Supreme (param) as the ultimate reality—described as the highest light, the highest tapas, and as transcending even what is conceived as “beyond.”

It treats both as scriptural descriptors of the same Supreme principle: jyotiḥ emphasizes illuminating consciousness, while tapaḥ emphasizes transformative spiritual power.

Seek the Supreme not merely through descriptions or debate, but by becoming “paramātmavān”—grounded in inner realization and disciplined spiritual practice.