Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Adhyaya 48The Emanation of Beings from Brahma: Night, Day, Twilight, and the Orders of Creation

देवाद्याः स्थावरान्ताश्च प्रजा ब्रह्मंश्चतुर्विधाः ।

ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसास्तदा ॥

devādyāḥ sthāvarāntāś ca prajā brahmaṃś caturvidhāḥ |

brahmaṇaḥ kurvataḥ sṛṣṭiṃ jajñire mānasās tadā ||

О брахман, творения — от богов и до неподвижных — были четырёх родов. Когда Брахма совершал творение, тогда они возникли как существа, рождённые умом.

देव-आद्याःthose beginning with the gods
देव-आद्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘देवाः आद्याः येषाम्’ (starting with gods)
स्थावर-अन्ताःending with the immobile beings
स्थावर-अन्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘स्थावराः अन्ताः येषाम्’ (ending with immovables)
and
:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ब्रह्मन्O Brahman
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
चतुर्विधाःfourfold
चतुर्विधाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (fourfold)
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
कुर्वतः(of him) doing/creating
कुर्वतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कुर्वत् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘(ब्रह्मणः) कुर्वतः’ = while doing
सृष्टिम्creation
सृष्टिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
जज्ञिरेwere born/arose
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
मानसाःmind-born
मानसाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
तदाthen
तदा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
Mārkaṇḍeya speaking

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Brahmā
CosmologySargaMind-born creationClassification of beings

FAQs

Creation is presented as proceeding first through subtle ideation (mānasa-sṛṣṭi). The taxonomy of beings is not random but structured, implying an ordered cosmos with intelligible gradations.

Sarga (primary creation): the initial emergence of categories of beings from Brahmā’s creative act.

‘Mind-born’ indicates that the subtle precedes the gross: consciousness/ideation is the proximate cause for manifested differentiation.