Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

Adhyaya 45Jaimini’s Cosmological Questions and the Opening of Markandeya’s Account of Primary Creation

धर्मज्ञानञ्च वैराग्यमैश्वर्यञ्च महात्मनः ।

तस्योपदेशेन विना न हि सिद्धं चतुष्टयम् ॥

dharmajñānañ ca vairāgyam aiśvaryañ ca mahātmanaḥ | tasyopadeśena vinā na hi siddhaṃ catuṣṭayam ||

Дхарма, духовное знание, бесстрастие и подлинная владыческая сила — без наставления той Великой Души это четверичное достижение не совершается.

धर्मज्ञानम्knowledge of dharma
धर्मज्ञानम्:
Karta (कर्ता/Subject in nominal clause)
TypeNoun
Rootधर्म-ज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; (collective item in a list)
and
:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
वैराग्यम्dispassion
वैराग्यम्:
Karta (कर्ता/Subject in nominal clause)
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ऐश्वर्यम्lordship, power
ऐश्वर्यम्:
Karta (कर्ता/Subject in nominal clause)
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
उपदेशेनby instruction, through teaching
उपदेशेन:
Karana (करण/Means)
TypeNoun
Rootउपदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
विनाwithout
विना:
Sambandha (सम्बन्ध/Prepositional relation)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formवियोगार्थक-अव्यय/उपपद (indeclinable preposition governing तृतीया/पञ्चमी; here with तृतीया)
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
सिद्धम्accomplished, attained
सिद्धम्:
Kriya (क्रिया/Predicative complement)
TypeAdjective
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from √सिध्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective of चतुष्टयम्
चतुष्टयम्the set of four (fourfold group)
चतुष्टयम्:
Karta (कर्ता/Subject in nominal clause)
TypeNoun
Rootचतुष्टय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
Mārkaṇḍeya

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Guru-upadeśa (necessity of instruction)Fourfold virtues/attainmentsDharma and liberation-oriented ethics

FAQs

The verse asserts that virtues and powers do not mature autonomously; they require guidance from a realized source. It discourages self-authorized spirituality and emphasizes disciplined learning under competent instruction.

Ethico-soteriological aside rather than pañcalakṣaṇa; it explains the human means of benefiting from pañcalakṣaṇa narratives—through proper teaching and assimilation.

The ‘four’ can be read as harmonizing outer order (dharma), inner illumination (jñāna), release from grasping (vairāgya), and effective agency (aiśvarya). Without right transmission, these remain fragmented or counterfeit.