Virāṭanagara-nivāsa-nirṇaya
Decision to Reside in Virāṭa’s City
इत्येतद् वो मया55ख्यातं विहरिष्याम्यहं यथा । इस प्रकार मैंने तुमलोगोंको बता दिया कि विराटनगरमें मैं किस प्रकार रहूँगा || २७३ || (वैशग्पायन उवाच एवं निर्दिश्य चात्मानं भीमसेनमुवाच ह ।।
yudhiṣṭhira uvāca |
bhīmasena kathaṁ karma mātsyaraṣṭre kariṣyasi |
hatvā krodhavaśāṁs tatra parvate gandhamādane |
yakṣān krodhābhitāmrākṣān rākṣasāṁś cāpi pauruṣān |
prādāḥ pāñcālakanyāyai padmāni subahūny api ||
bakaṁ rākṣasarājānaṁ bhīṣaṇaṁ puruṣādakam |
jaghnivān asi kaunteya brāhmaṇārtham ariṁdama |
kṣemā cābhayasaṁvītā ekacakrā tvayā kṛtā ||
hiḍimbaṁ ca mahāvīrya kirmīraṁ caiva rākṣasam |
tvayā hatvā mahābāho vanaṁ niṣkaṇṭakaṁ kṛtam ||
āpadaṁ cāpi samprāptā draupadī cāru-hāsinī |
jaṭāsuravadhaṁ kṛtvā tvayā ca parimokṣitā ||
matsyarājāntike tāta vīryapūrṇo 'tyamarṣaṇaḥ |
vṛkodara virāṭe tvaṁ raṁsyase kena hetunā ||
Юдхиштхира сказал: «Бхимасена, какую службу сумеешь ты нести в земле Матсьев? На горе Гандхамадана ты сразил якшей, именуемых Кродхаваша, — с глазами, покрасневшими от ярости, — и могучих ракшасов; и принёс множество лотосов для панчальской царевны (Драупади). Ты убил страшного людоеда Баку, царя ракшасов, ради защиты семьи брахмана, о сын Кунти, укротитель врагов, и тем сделал Экачакру безопасной и свободной от страха. Ты также сразил могучего Хидимбу и ракшаса Кирмиру, о сильнорукий, сделав лес ‘без шипов’ — безопасным для путников. И когда Драупади с прекрасной улыбкой оказалась в беде, ты освободил её, убив Джатасуру. Потому, дорогой мой — исполненный силы и свирепый в терпении, — скажи: какой ролью или обязанностью будешь ты жить довольным при дворе Вираты?»
युधिछिर उवाच
Even extraordinary power must be governed by dharma and context: Yudhiṣṭhira highlights Bhīma’s past righteous uses of strength—protecting brāhmaṇas, rescuing Draupadī, removing threats—then asks how such force can be ethically and safely ‘reassigned’ into a humble, concealed role during the incognito year, where restraint and strategy are themselves duties.
As the Pāṇḍavas plan their year of concealment in Virāṭa’s Matsya kingdom, Yudhiṣṭhira questions Bhīma about what occupation he can adopt at Virāṭa’s court. He recalls Bhīma’s famous feats—slaying Baka, Hiḍimba, Kirmīra, Jaṭāsura, and fighting Yakṣas at Gandhamādana—underscoring Bhīma’s formidable nature and asking what role will allow him to remain undiscovered and content.