Vidura-nīti: Atithi-dharma, Trust, Counsel-Secrecy, and Traits of Sustainable Rule
Udyoga Parva, Adhyāya 38
दुःखार्तेषु प्रमत्तेषु नास्तिकेष्वलसेषु च । न श्रीर्वसत्यदान्तेषु ये चोत्साहविवर्जिता:,जो दुःखसे पीड़ित, प्रमादी, नास्तिक, आलसी, अजितेन्द्रिय और उत्साहरहित हैं, उनके यहाँ लक्ष्मीका वास नहीं होता
duḥkhārteṣu pramatteṣu nāstikeṣv alaseṣu ca | na śrīr vasaty adānteṣu ye cotsāha-vivarjitāḥ ||
Видура учит: благополучие не живёт у тех, кого раздавило горе, кто небрежен в поведении, не верит в нравственный порядок и ленив; и Лакшми не пребывает у необузданных и у тех, кто оставил инициативу и труд. Стих показывает, что удача обусловлена этически: самообладание, бдительность и целеустремлённое усилие — условия прочного благоденствия.
विदुर उवाच
Prosperity (Śrī/Lakṣmī) is not merely accidental; it is sustained by character. Laziness, heedlessness, denial of dharma, lack of self-restraint, and absence of initiative drive away fortune, while vigilance, discipline, and energetic effort invite stability and success.
In the Udyoga Parva’s counsel-filled setting, Vidura addresses the royal court with nīti (practical-ethical instruction), warning that inner failings—indolence, negligence, and uncontrolled senses—undermine a ruler’s and a household’s prosperity at a time when wise conduct is crucial.