Shloka 23
भीष्मस्वप्न-स्मृत्युपाख्यानम् | Bhīṣma’s Dream-Linked Recollection of the Paraśurāma Combat
यमुनाजलमाश्रित्य संवत्सरमथापरम् | उदवासं निराहारा पारयामास भाविनी,तत्पश्चात् तीव्र क्रोधसे युक्त हुई अम्बाने पैरके अँगूठेके अग्रभागपर खड़ी हो अपने- आप झड़कर गिरा हुआ केवल एक सूखा पत्ता खाकर एक वर्ष व्यतीत किया ।। एवं द्वादश वर्षाणि तापयामास रोदसी । निवर्त्यमानापि च सा ज्ञातिभिनैव शक्यते इस प्रकार बारह वर्षोतक कठोर तपस्यामें संलग्न हो उसने पृथ्वी और आकाशको संतप्त कर दिया। उसके जातिवालोंने आकर उसे उस कठोर व्रतसे निवृत्त करनेकी चेष्टा की; परंतु उन्हें सफलता न मिल सकी
yamunā-jalam āśritya saṁvatsaram athāparam | udavāsaṁ nirāhārā pārāyām āsa bhāvinī || evaṁ dvādaśa varṣāṇi tāpayām āsa rodasī | nivartyamānāpi ca sā jñātibhir naiva śakyate ||
У вод Ямуны эта решительная женщина провела ещё один полный год в суровом обете — в уединении и посте. Затем, движимая яростным гневом и непреклонной волей, она вынесла жестокое подвижничество в течение двенадцати лет, столь сильное, что казалось, оно опаляет и землю, и небо. И хотя родичи приходили, пытаясь отвратить её от того тяжкого обета, им это не удалось.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unwavering determination can become spiritually potent through tapas, yet it also warns that when resolve is driven by intense anger, it can harden into an unyielding fixation—so strong that even well-meaning relatives cannot turn one back from a severe course.
A resolute woman undertakes prolonged austerities by the Yamunā—first a year of strict fasting and seclusion, then twelve years of even harsher penance so powerful it is said to heat earth and sky. Her relatives attempt to stop her, but fail.