ऋत्विग्धर्मः, दक्षिणा-न्यायः, तपसः परमार्थः
Ritvij-Dharma, the Norm of Dakṣiṇā, and the Higher Meaning of Tapas
शक्तिस्तु पूर्णपात्रेण सम्मिता न समाभवत् | अवश्यं तात यष्ट व्यं त्रिभिर्वर्गर्यथाविधि
śaktis tu pūrṇapātreṇa sammitā na samābhavat | avaśyaṃ tāta yaṣṭavyaṃ tribhir vargair yathāvidhi ||
Бхишма сказал: «Способность давать нельзя мерить одной и той же “полной мерой” для всех. Потому, милый, жертвоприношение должно непременно совершаться по правилу тремя сословиями. Там, где речь о богатом и бедном, сама шастра учитывает различие их средств: богатому предписано давать много, а бедному назначен в качестве дакшины (жертвенного вознаграждения) лишь один “полный сосуд”. Поэтому никто не освобождается от праведного обряда под предлогом бедности: долг соразмеряется с возможностью.»
भीष्म उवाच
Dharma is obligatory, but its material demands are scaled to one’s means: the wealthy should give more, while the poor fulfill the rule with a modest, defined offering (a ‘full vessel’).
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira on ritual and giving: śāstra does not impose identical sacrificial fees on rich and poor, yet it still requires eligible social groups to perform sacrifices properly, each according to capacity.