Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)

नदीके मार्गोंपर जो पुल पड़ते हों उन सबको तुड़वा दे। शत्रुके मार्गमें जो जलाशय हों, उनका सारा जल इधर-उधर बहा दे। जो जल बहाया न जा सके, उसे दूषित कर दे, जिससे वह पीनेयोग्य न रह जाय ।। तदात्वेनायतीभिश्न निवसेद्‌ भूम्यनन्तरम्‌ | प्रतीघातं परस्याजौ मित्रकार्येडप्युपस्थिते,वर्तमान अथवा भविष्यमें सदा किसी मित्रका कार्य उपस्थित हो तो उसे भी छोड़कर अपने शत्रुके उस शत्रुका आश्रय लेकर रहे जो राज्यकी भूमिके निकटका निवासी हो तथा युद्धमें शत्रुपर आघात करनेके लिये तैयार रहता हो

nadīke mārgopari yo pulāḥ patanti tān sarvān tuḍavā de | śatror mārgasthā ye jalāśayāḥ syuḥ teṣāṃ sarvaṃ jalam itas-tataḥ pravāhaya | yad vāri pravāhayituṃ na śakyate tad dūṣaya, yathā tat peyam na bhavet || tadātvenāyatībhiś ca nivased bhūmy-anantaram | pratīghātaṃ parasya yuddhe mitra-kārye ’py upasthite vartamāne ’thavā bhaviṣyati sadā tyaktvā śatroḥ śatrum āśritya tiṣṭhet yaḥ rājya-bhūmi-nikaṭa-nivāsī yuddhe ca parasya pratīghātāya sajjaḥ ||

Бхишма сказал: «Разрушь все мосты, что лежат на речных путях. Спусти воду из водоёмов, стоящих на линии движения врага. Если воду нельзя отвести, оскверни её, чтобы она стала непригодной для питья. И ради настоящего или будущего обоснуйся у пограничной земли: даже если ныне или впредь возникнет дело друга, отложи его и ищи приюта у “врага врага” — у того, кто живёт близ рубежа царства и готов нанести удар неприятелю в битве.»

तदाthen/at that time
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
त्वेनby you
त्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootत्व
FormMasculine, Instrumental, Singular
आयतीभिःby future (considerations)/with regard to the future
आयतीभिः:
Karana
TypeNoun
Rootआयती
FormFeminine, Instrumental, Plural
निवसेत्should dwell/reside
निवसेत्:
Karta
TypeVerb
Rootनि-वास्
FormOptative, 3rd, Singular, Parasmaipada
भूम्य्on/in the land
भूम्य्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
अनन्तरम्immediately adjacent/nearby
अनन्तरम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअनन्तर
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रतिघातम्a counter-blow/attack
प्रतिघातम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रतिघात
FormMasculine, Accusative, Singular
परस्यof the enemy/other
परस्य:
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Genitive, Singular
अजौin battle
अजौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअज
FormMasculine, Locative, Singular
मित्रकार्येin a friend's business/task
मित्रकार्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमित्रकार्य
FormNeuter, Locative, Singular
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
उपस्थितेwhen it has arisen/occurred
उपस्थिते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootउप-स्था
FormPast passive participle, Neuter, Locative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
R
rivers (nadī)
B
bridges (pulāḥ)
R
reservoirs/water-stores (jalāśayāḥ)
E
enemy (śatru)
F
friend/ally (mitra)