Shloka 24
राज्ञोऽभिषेकः, अराजकदोषः, दण्डधारणस्य आवश्यकता
Royal Consecration, the Fault of Kinglessness, and the Necessity of Enforcement
कुन्तीनन्दन! बड़ी-छोटी पत्नियों, भाइयों, पुत्रों और नातियोंको भी जो राजा अपराध करनेपर दण्ड और अच्छे कार्य करनेपर अनुग्रहरूप पुरस्कार देता है, यही उसके द्वारा गा्हस्थ्य-धर्मका पालन है और यही उसकी तपस्या है ।। साधूनामर्चनीयानां पूजा सुविदितात्मनाम् | पालन पुरुषव्याप्र गृहाश्रमपर्द भवेत्,पुरुषसिंह! पूजनके योग्य सुप्रसिद्ध आत्मज्ञानी साधुओंकी पूजा तथा रक्षा गृहस्थाश्रमके पुण्यफलकी प्राप्ति करानेवाली है
bhīṣma uvāca | kuntīnandana! bṛhad-aṇu-patnīṣu bhrātṛṣu putreṣu pautreṣu ca yo rājā aparādhe daṇḍaṃ dadāti satkṛtye cānugraharūpaṃ puraskāraṃ dadāti, etad eva tena gārhasthya-dharmasya pālanaṃ, etad eva ca tasya tapaḥ || sādhūnām arcanīyānāṃ pūjā suviditātmanām | pālanaṃ puruṣavyāghra gṛhāśrama-phala-pradam bhavet ||
Бхишма сказал: «О сын Кунти, царь, который — без пристрастия — карает за проступок и награждает за доброе деяние, даже если речь идет о его собственных женах (старшей или младшей), братьях, сыновьях или внуках, тем самым поистине утверждает дхарму gārhasthya; такое беспристрастное правление и есть его аскеза (tapas). И еще, о тигр среди людей, почитать и оберегать достойных поклонения святых (садху), прославленных как познавшие Атман, — значит обрести источник заслуги, приносящей плод домохозяйского ашрама.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s true austerity is ethical impartiality: he must punish wrongdoing and reward virtue even when his own relatives are involved. In addition, honoring and protecting realized, virtuous sages is presented as a key source of merit aligned with the householder’s dharma.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira on righteous governance. He defines the king’s duty in terms of fair application of punishment and reward, and he links royal responsibility to the broader gṛhastha ideal of supporting and safeguarding worthy sages.