Shloka 44
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
षडेतान् पुरुषो जह्याद् भिन्नां नावमिवार्णवे । अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम्,'जैसे समुद्रकी यात्रामें टूटी हुई नौकाका त्याग कर दिया जाता है, उसी प्रकार प्रत्येक मनुष्यको चाहिये कि वह उपदेश न देनेवाले आचार्य, वेदमन्त्रोंका उच्चारण न करनेवाले ऋत्विज्, रक्षा न कर सकने-वाले राजा, कटु वचन बोलनेवाली स्त्री, गाँवमें रहनेकी इच्छा रखनेवाले ग्वाले और जंगलमें रहनेकी कामना करनेवाले नाई--इन छ: व्यक्तियोंका त्याग कर दे”
ṣaḍ etān puruṣo jahyād bhinnāṃ nāvam ivārṇave | apravaktāram ācāryam anadhīyānam ṛtvijam ||
Бхишма сказал: Как в океане оставляют разбитую лодью, так и человек должен оставить этих шестерых: учителя, который не наставляет, и жреца-совершителя (ṛtvij), который не произносит (или не изучает) ведические мантры. Нравственный смысл здесь — практическая дхарма: роли, призванные защищать, направлять и поддерживать общество, становятся опасной обузой, когда не исполняют своей сущностной функции; держаться за них — значит навлечь вред, как довериться расколотому судну в море.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not rely on people who fail at the essential duty of their role. A teacher must teach and a priest must properly recite/study the Veda; when they do not, association with them becomes dangerous or fruitless—like trusting a broken boat in the ocean.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and practical governance of life. Here he gives a proverbial rule: abandon dysfunctional supports, illustrated by the image of discarding a shattered boat at sea.