महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
साद्यस्कांश्न॒ यजेद यज्ञानिष्टी श्वैवेह सर्वदा । यदैव याजिनां यज्ञादात्मनीज्या प्रवर्तते
sādyaskāṃś ca yajed yajñān iṣṭīś caiveha sarvadā | yadaiva yājināṃ yajñād ātmanījyā pravartate, atha ātmānam eva yajan ātmani rataḥ san ātmaniiva krīḍet | sarvathā ātmano 'śrayaṃ gacchet | agnihotrāgnīn ātmani samāropya samasta-saṃgraha-parigrahaṃ tyajet | sadyaḥ-sampādyān brahmayajñādīn yajñān iṣṭīś ca nityaṃ mānasam anuṣṭhāya tiṣṭhet | etat tāvat kuryād yāvat yājñikānāṃ karmamaya-yajñāt nivṛttir bhūtvā ātmayajñasya abhyāso jāyate ||
Вьяса сказал: в этой самой жизни следует всегда совершать быстро исполнимые жертвы и различные ишти-приношения — до того мгновения, когда у жертвователей вместо жертвы начнёт возникать почитание Атмана. Тогда, поклоняясь лишь Атману, погружённый в Атман, пусть он находит радость только в Атмане. Во всех отношениях пусть ищет прибежища в Атмане. Внутренне возложив огни агнихотры в Атман, пусть оставит всякое накопительство и собственничество и непрестанно совершает — умом — брахма-ягью и прочие немедленные жертвы и ишти, пока не отвернётся от жертвы, состоящей из действий, и не утвердится практика внутренней жертвы Атману.
व्यास उवाच
Ritual sacrifice has value, but its mature culmination is the inward ‘sacrifice to the Self’: internalizing the sacred fires, renouncing hoarding and possessiveness, and sustaining mental worship and study until self-absorption and self-reliance become steady.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa advises a gradual shift: continue immediate rites and offerings, but when inner worship awakens, turn from action-based yajña toward contemplative self-offering, making the Self the altar, refuge, and delight.