Shloka 5
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
एतेषां चेदनुद्रष्टा पुरुषोडपि सुदारुण:,मनुष्य अत्यन्त दारुण हो या सम्पूर्ण वेदोंका ज्ञाता हो अथवा ब्राह्मण होकर भी वैदिक ज्ञानसे शून्य हो अथवा धर्मपरायण एवं यज्ञशील हो या घोर पापाचारी हो अथवा पुरुषोंमें सिंहके समान शूरवीर हो या बड़े कष्टसे जीवन धारण करता हो, वह यदि इन बारह योगोंका भलीभाँति साक्षात्कार अर्थात् ज्ञान कर ले तो जरा-मृत्युके परम दुर्गम समुद्रसे पार हो जाता है
vyāsa uvāca | eteṣāṃ ced anudraṣṭā puruṣo 'pi sudāruṇaḥ, manuṣyaḥ atyanta-dāruṇo vā sampūrṇa-vedānāṃ jñātā vā brāhmaṇo 'pi vaidika-jñāna-śūnyaḥ vā dharma-parāyaṇaḥ yajña-śīlaḥ vā ghora-pāpācārī vā puruṣeṣu siṃha-samo śūravīro vā mahā-kaṣṭena jīvanaṃ dhārayan vā | sa yadi imān dvādaśa yogān samyag sākṣātkṛtya jñātvā jarā-mṛtyoḥ parama-durgama-samudrāt pāraṃ gacchati ||
Вьяса сказал: Даже если человек крайне суров и жесток, или же в совершенстве знает все Веды; даже если он — брахман, но лишён ведического понимания; даже если он предан дхарме и усерден в жертвоприношениях, или, напротив, — тяжкий грешник; даже если он среди людей — герой, подобный льву, или тот, кто с великим трудом лишь поддерживает жизнь, — если он поистине осуществит и познает эти двенадцать йог, то переправится через предельно труднопроходимый океан старости и смерти.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Liberation is not restricted by birth, reputation, learning, or moral history; direct realization of the prescribed yogic disciplines is presented as the decisive means to transcend the cycle symbolized by the ocean of old age and death.
Vyāsa is emphasizing, through a sweeping list of contrasting human types (learned and ignorant, righteous and sinful, heroic and destitute), that anyone who truly realizes the ‘twelve yogas’ taught in this section can cross beyond jarā and mṛtyu.