Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
पूजन्युवाच वैरं पञ्चसमुत्थानं तच्च बुध्यन्ति पण्डिता: । स्त्रीकृतं वास्तुजं वाग्ज॑ं ससापत्नापराधजम्
pūjanī uvāca: vairaṁ pañcasamutthānaṁ tac ca budhyanti paṇḍitāḥ | strīkṛtaṁ vāstujaṁ vāgjaṁ sasāpatnāparādhajam ||
Пуджани сказала: «О царь, вражда возникает из пяти источников — так ясно понимают мудрецы. Она рождается (1) из‑за женщины (соперничества за женщину), (2) из‑за дома, земли или имущества, (3) из‑за грубых, ранящих слов, (4) из‑за обиды, связанной с со‑женой (соперничества в многожённом доме), и (5) из‑за прежнего проступка.»
ब्रह्मदत्त उवाच
Enmity is not random; it commonly springs from identifiable social triggers—sexual/romantic rivalry, disputes over property, injuries caused by harsh speech, domestic rivalry among co-wives, and lingering resentment from earlier wrongdoing. Recognizing these sources helps one prevent conflict through restraint, fairness, and accountability.
Pūjanī addresses a king and classifies the typical roots of feuds into five categories, presenting a practical moral analysis of how quarrels begin and why wise people treat these causes with caution.