आपद्धर्मे राज्ञः नीतिः — Bharadvāja’s Counsel on Crisis-Statecraft (Śānti Parva 138)
काष्ठा: कला मुहूर्ताश्न दिवा रात्रिस्तथा लवा: । मासा: पक्षा: षड़ ऋतव: कल्प: संवत्सरास्तथा
kāṣṭhāḥ kalā muhūrtāś ca divā rātris tathā lavāḥ | māsāḥ pakṣāḥ ṣaḍ ṛtavaḥ kalpaḥ saṃvatsarās tathā ||
Бхишма сказал: «Кāṣṭhā, kalā, muhūrta, день и ночь, lava; месяцы, половины месяца, шесть времён года, кальпа и годы — всё это зовётся “Временем” (kāla). Земля же зовётся “Местом” (deśa). Из этих двух место можно видеть непосредственно, а время не видно. Потому, чтобы достигнуть желаемого, следует точно распознать и избрать надлежащее место и надлежащее время, судя по их пригодности.»
भीष्म उवाच
Time consists of many measurable divisions—from tiny instants up to cosmic cycles—yet it is not directly visible, unlike place. Hence, ethical and effective action requires careful discernment of the proper time and place suited to one’s intended goal.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on wise conduct by defining ‘time’ through its traditional divisions and contrasting it with ‘place,’ emphasizing practical judgment in choosing the right context for action.