Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
पाण्डुनन्दन! धर्मात्मा पुरुषोंमें जो विशेषरूपसे सम्पूर्ण विषयोंका ज्ञाता हो, उसीको मन्त्री बनावे और उसकी सुरक्षाका विशेष प्रबन्ध करे। प्रजाका विश्वास-पात्र और कुलीन राजा नरेशोंको वशमें करनेमें समर्थ होता है ।।
Pāṇḍunandana! dharmātmā puruṣeṣu yo viśeṣarūpase samasta-viṣayānāṃ jñātā bhavet, tam eva mantriṇaṃ kuryāt, tasya ca rakṣāyāḥ viśeṣa-prabandhaṃ vidadhyāt. Prajāyā viśvāsa-pātraḥ kulīnaś ca rājā nareśān vaśe kartum samartho bhavati. Vidhi-prayuktān naradeva-dharmān uktān samāsena nibodha, buddhā. Imān vidadhyād vyatisṛtya yo vai rājā mahīṃ pālayituṃ sa śaktaḥ.
Бхишма говорит: «О сын Панду, назначай министром человека праведного нрава, необычайно сведущего во всех практических делах, и устрой для его охраны особые меры. Царь благородного рода, пользующийся доверием народа, способен подчинять себе иных владык. Я кратко изложил здесь царские обязанности, как их учат шастры и как их следует применять по надлежащему порядку; уразумей их ясным умом и удержи в сердце. Лишь тот царь, кто усвоит их у наставника, крепко сохранит в душе и воплотит в делах, поистине способен защитить землю (своё царство)».
भीष्म उवाच
A king should appoint a uniquely competent and righteous minister, ensure that minister’s security, and rule through śāstra-guided royal duties; trustworthiness and noble conduct build public confidence and political strength.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira, summarizing key kingly duties and emphasizing that learning them properly (from a teacher) and practicing them is what enables a ruler to protect and govern the realm.