Shloka 33
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
Devanagari script
तथा विविधवृत्तानामपि सम्भव उच्यते । यतते योगमास्थाय मित्रामित्रं विचारयेत्,वैसे भिन्न-भिन्न व्यवहारचतुर लोगोंके ऐश्वर्यपर भी शासन करना तभी सम्भव बताया गया है, जब कि राजा मनोयोगका आश्रय ले सदा इसके लिये प्रयत्नशील रहे और कौन मित्र है तथा कौन शत्रु; इसका विचार करता रहे
Translation
Так говорится, что и над людьми с самыми различными нравами и обычаями возможно владычество. Царь, опираясь на йогу, должен непрестанно и сосредоточенно трудиться и всегда различать: кто друг, а кто враг.
Word by Word
तथाthus, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
विविधvarious
विविध:
TypeAdjective
Rootविविध
FormNeuter, Genitive, Plural
वृत्तानाम्of modes of conduct / courses of action
वृत्तानाम्:
TypeNoun
Rootवृत्त
FormNeuter, Genitive, Plural
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
सम्भवःpossibility, feasibility
सम्भवः:
Karta
TypeNoun
Rootसम्भव
FormMasculine, Nominative, Singular
उच्यतेis said / is stated
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent, Passive, Third, Singular
यततेstrives, makes effort
यतते:
TypeVerb
Rootयत्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular
योगम्yoga; disciplined concentration
योगम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोग
FormMasculine, Accusative, Singular
आस्थायhaving resorted to / adopting
आस्थाय:
TypeVerb
Rootआ-स्था
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada/Atmanepada (root-based), true
मित्रम्friend
मित्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootमित्र
FormNeuter, Accusative, Singular
अमित्रम्enemy
अमित्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootअमित्र
FormNeuter, Accusative, Singular
विचारयेत्should consider / should deliberate
विचारयेत्:
TypeVerb
Rootवि-चर्
FormOptative, Parasmaipada, Third, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes