Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

उपायधर्म-सेनायोगः

Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment

बहुदुर्गा महाकक्षा वेणुवेत्रसमाकुला । पदातीनां क्षमा भूमि: पर्वतोपवनानि च,जो भूमि अत्यन्त दुर्गग, अधिक घास-फ़ूसवाली, बाँस और बेंतोंसे भरी हुई तथा पर्वत एवं उपवनोंसे युक्त हो, वह पैदल सेनाओंके योग्य होती है

bahudurgā mahākakṣā veṇuvetrasamākulā | padātīnāṃ kṣamā bhūmiḥ parvatopavanāni ca ||

Бхишма сказал: Земля, по которой крайне трудно пройти, словно укреплённая множеством природных преград, покрытая густыми зарослями, забитая бамбуком и тростником и к тому же имеющая горы и рощи, — пригодна для пехоты.

बहु-दुर्गाvery difficult (to traverse), having many difficult passages
बहु-दुर्गा:
Karta
TypeAdjective
Rootबहुदुर्गा (बहु + दुर्ग)
FormFeminine, Nominative, Singular
महाकक्षाhaving great thickets/brushwood
महाकक्षा:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाकक्षा (महा + कक्षा)
FormFeminine, Nominative, Singular
वेणु-वेत्र-समाकुलाcrowded/filled with bamboo and canes
वेणु-वेत्र-समाकुला:
Karta
TypeAdjective
Rootवेणुवेत्रसमाकुला (वेणु + वेत्र + समाकुल)
FormFeminine, Nominative, Singular
पदातीनाम्of foot-soldiers/infantry
पदातीनाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootपदाति
FormMasculine, Genitive, Plural
क्षमाsuitable, fit
क्षमा:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षमा
FormFeminine, Nominative, Singular
भूमिःground, land
भूमिः:
Karta
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Nominative, Singular
पर्वत-उपवनानिmountains and groves
पर्वत-उपवनानि:
Karta
TypeNoun
Rootपर्वतोपवन (पर्वत + उपवन)
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root

भीष्म उवाच

B
Bhishma
I
infantry (padāti)
B
bamboo (veṇu)
C
cane/rattan (vetra)
M
mountains (parvata)
G
groves (upavana)