Shloka 38
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
पाणिमालम्ब्य राजेन्द्र सुस्वरं प्रसरोद ह । राजेन्द्र! तदनन्तर यादवश्रेष्ठ श्रीकृष्ण धृतराष्ट्रका हाथ अपने हाथमें लेकर उन्मुक्त स्वरसे फूट-फूटकर रोने लगे ।। स मुहूर्तादिवोत्सृज्य बाष्पं शोकसमुद्धवम्,उन्होंने दो घड़ीतक शोकके आँसू बहाकर शुद्ध जलसे नेत्र धोये और विधिपूर्वक आचमन किया। तत्पश्चात् शत्रुदमन श्रीकृष्णने राजा धृतराष्ट्रसे प्रस्तुत वचन कहा--“भारत! आप वृद्ध पुरुष हैं; अतः कालके द्वारा जो कुछ भी संघटित हुआ और हो रहा है, वह कुछ भी आपसे अज्ञात नहीं है। प्रभो! आपको सब कुछ अच्छी तरह विदित है
pāṇim ālambya rājendra susvaraṃ prasarod ha | rājendra! tadanantaraṃ yādavaśreṣṭhaḥ śrīkṛṣṇo dhṛtarāṣṭrasya hastaṃ svahastena gṛhītvā unmuktasvarena phūṭ-phūṭkar arodīt || sa muhūrtād iva utsṛjya bāṣpaṃ śokasamudbhavam netre śuddhajalena prakṣālya vidhivat ācamya tataḥ śatrudamanaḥ śrīkṛṣṇo rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ prati idaṃ vacanam uvāca— “bhārata! tvaṃ vṛddhapuruṣaḥ; ataḥ kālena yat kiṃcid ghaṭitaṃ vartate ca tat sarvaṃ tava na ajñātam | prabho! sarvaṃ te suviditam” ||
Вайшампаяна сказал: Взяв царя за руку, Кришна разразился громким, неудержимым плачем. Спустя некоторое время, дав пролиться слезам, рожденным скорбью, он омыл глаза чистой водой и совершил ачаману (ācamana) по предписанию. Затем Кришна, усмиритель врагов, обратился к царю Дхритараштре: «О Бхарата, ты — человек преклонных лет; потому ничто из того, что Время совершило и совершает, не может быть тебе неведомо. Владыка, ты ясно понимаешь всё это».
वैशम्पायन उवाच