Shloka 45
अध्याय ३: कृपस्य दुर्योधनं प्रति नीत्युपदेशः
Kṛpa’s Counsel to Duryodhana
Devanagari script
महाराज! जब जगत्में उस धूलसे अन्धकार छा गया और पृथ्वीपर बाण-ही-बाण बिछ गया, उस समय आपके सैनिक भयके मारे सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग गये ।। भज्यमानेषु सर्वेषु कुरुराजो विशाम्पते । परेषामात्मनश्वैव सैन्ये ते समुपाद्रवत्
Transliteration
sañjaya uvāca | bhajyamāneṣu sarveṣu kururājo viśāmpate | pareṣām ātmanaś caiva sainye te samupādravat ||
Translation
Санджая сказал: «О владыка людей, когда та пыль омрачила мир и земля была устлана стрелами, твои воины в страхе побежали во все стороны. И когда все силы ломались и рассеивались, царь куру — видя и вражеский строй, и собственное войско в смятении — ринулся вперёд и ворвался в твоё войско».
Word by Word
भज्यमानेषुwhen (they were) being broken/defeated
भज्यमानेषु:
Adhikarana
TypeVerb
Rootभज्
Formशानच् (लट्-प्रत्ययार्थे), कर्मणि, पुं, सप्तमी, बहुवचन
सर्वेषुin all (of them)
सर्वेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
Formपुं, सप्तमी, बहुवचन
कुरुराजःthe Kuru-king
कुरुराजः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरुराज
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
विशाम्पतेO lord of the people
विशाम्पते:
TypeNoun
Rootविशाम्पति
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
परेषाम्of the enemies/others
परेषाम्:
TypePronoun
Rootपर
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
आत्मनःof himself/one's own
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सैन्येin the army
सैन्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसैन्य
Formनपुं, सप्तमी, एकवचन
तेyour
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
समुपाद्रवत्rushed/ran about; was thrown into confusion
समुपाद्रवत्:
TypeVerb
Rootसम्-उप-आ-√द्रु
Formलङ्, परस्मैपद, प्रथम, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
Dhṛtarāṣṭra (implied by viśāmpate)K
Kuru king (Kururāja; Duryodhana in Shalya Parva context)K
Kaurava armyE
enemy armyVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes