Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Adhyāya 14: Śalya’s Missile-Pressure and the Pāṇḍava Convergence (शल्यस्य शरवर्षम्)

तूणीराणां पताकानां ध्वजानां च रथै: सह । ईषाणामनुकर्षाणां त्रिवेणूनां च भारत,इति श्रीमहाभारते शल्यपर्वणि संकुलयुद्धे चतुर्दशोध्याय:

tūṇīrāṇāṁ patākānāṁ dhvajānāṁ ca rathaiḥ saha | īṣāṇām anukarṣāṇāṁ triveṇūnāṁ ca bhārata ||

Санджая сказал: «О Бхарата, повсюду были разбросаны колчаны, знамёна и штандарты вместе с колесницами; а также дышла, ярма и тягловые ремни, и тройные плетёные вожжи». Стих рисует послевоенное поле через сломанное снаряжение — нравственное напоминание о том, что война обращает даже царскую мощь и воинскую гордость в обломки.

तूणीराणाम्of quivers
तूणीराणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतूणीर
FormNeuter, Genitive, Plural
पताकानाम्of banners/streamers
पताकानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपताका
FormFeminine, Genitive, Plural
ध्वजानाम्of flags/standards
ध्वजानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootध्वज
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
रथैःwith chariots / by chariots
रथैः:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Plural
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
ईषाणाम्of pole-shafts (of chariots)
ईषाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootईषा
FormFeminine, Genitive, Plural
अनुकर्षाणाम्of traces/draw-ropes (dragging straps)
अनुकर्षाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअनुकर्ष
FormMasculine, Genitive, Plural
त्रिवेणूनाम्of tri-braided cords/ropes
त्रिवेणूनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootत्रिवेणु
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
भारतO Bharata (descendant of Bharata)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bhārata (Dhṛtarāṣṭra as addressee)
Q
quivers
B
banners
S
standards/flags
C
chariots
C
chariot-poles
T
traces/harness-straps
T
triple-braided reins

Educational Q&A

By listing shattered martial insignia and chariot-gear, the verse underscores the transience of worldly power and the stark cost of war: pride, identity, and might (flags, banners, chariots) end as scattered objects on the ground.

Sanjaya describes to Dhṛtarāṣṭra the scene of the ‘sankula-yuddha’ (confused, densely packed battle): the field is strewn with quivers, banners, standards, chariots, and harness components—signs of intense combat and disarray.