Shloka 5

Book 10, Adhyāya 12: Aśvatthāmā’s Request for the Cakra and the Brahmaśiras Context

Devanagari script

तन्महात्मा महा भाग: केतु: सर्वधनुष्मताम्‌ । प्रत्यपादयदाचार्य: प्रीयमाणो धनंजयम्‌,“सम्पूर्ण धनुर्धरोंके सिरमौर महाभाग महात्मा द्रोणाचार्यने प्रसन्न होकर वह अस्त्र पहले अर्जुनको दिया था

Transliteration

tanmahātmā mahābhāgaḥ ketuḥ sarvadhanuṣmatām | pratyapādayad ācāryaḥ prīyamāṇo dhanañjayam ||

Translation

Вайшампаяна сказал: тот великий духом и весьма удачливый наставник — прославленный как первый среди всех лучников — будучи доволен, торжественно даровал это оружие Дхананджае (Арджуне). Этот миг подчёркивает нравственную тяжесть учительской милости: мастерство — не одна лишь сноровка, но доверие, вверяемое через дисциплину, достоинство ученика и одобрение гуру.

Word by Word

• तत्: that (weapon/thing)
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• महात्मा: the great-souled one
• महात्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: महात्मन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• महा: great
• महा: Karta
• Type: Adjective
• Root: महत्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• भागः: fortunate one / illustrious one
• भागः: Karta
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• केतुः: banner; foremost; standard
• केतुः: Karta
• Type: Noun
• Root: केतु
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सर्व: of all
• सर्व: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: सर्व
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• धनुष्मताम्: of the bowmen / archers
• धनुष्मताम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: धनुष्मत्
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• प्रत्यपादयत्: bestowed / handed over
• Type: Verb
• Root: प्रति-√पद् (पादयति)
• Form: Imperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada

• आचार्यः: the teacher (Drona)
• आचार्यः: Karta
• Type: Noun
• Root: आचार्य
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• प्रीयमाणः: being pleased / rejoicing
• Type: Participle
• Root: प्री (धातु) + शानच्
• Form: Masculine, Nominative, Singular, Atmanepada (present middle participle)

• धनंजयम्: Dhananjaya (Arjuna)
• धनंजयम्: Sampradana
• Type: Noun (Proper name)
• Root: धनंजय
• Form: Masculine, Accusative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Droṇācārya
• Dhanañjaya (Arjuna)
• the weapon/astram (implied)