Shloka 13
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
Devanagari script
अज्ञाप्य पृथिवीं सर्वा स्थित्वा मूर्थ्नि च संजय । कथमद्य भविष्यामि प्रेष्यभूतो दुरन्तकृत्
Transliteration
ājñāpya pṛthivīṃ sarvāṃ sthitvā mūrdhni ca sañjaya | katham adya bhaviṣyāmi preṣyabhūto durantakṛt ||
Translation
Санджая сказал: «Я повелевал всей землёй и попирал ногой головы других; как же мне быть ныне — сведённым до простого посыльного — после деяний, столь трудно обратимых?»
Word by Word
अज्ञाप्यhaving informed/ordered
अज्ञाप्य:
Karma
TypeVerb
Rootआज्ञा (धातु: ज्ञा + आ-)
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययार्थे), कर्तरि, true
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Accusative, Singular
सर्वाम्entire, all
सर्वाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormFeminine, Accusative, Singular
स्थित्वाhaving stood/remained
स्थित्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootस्था
Formक्त्वा, कर्तरि, true
मूर्ध्निon (the) head
मूर्ध्नि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमूर्धन्
FormMasculine, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formtrue
संजयO Sañjaya
संजय:
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
Formtrue
अद्यtoday/now
अद्य:
TypeIndeclinable
Rootअद्य
Formtrue
भविष्यामिshall I be / will I become
भविष्यामि:
TypeVerb
Rootभू
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, First, Singular
प्रेष्यभूतःbecome a servant/menial
प्रेष्यभूतः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रेष्यभूत
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (भूत from भू) as part of adjectival formation
दुरन्तकृत्doer of dreadful deeds / one who commits terrible acts
दुरन्तकृत्:
Karta
TypeNoun
Rootदुरन्तकृत्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes