दुर्योधनस्य बलिवर्णनम् — Duryodhana’s Description of Tribute at the Rājasūya
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं च निरर्थकम् | दृष्टवा कुन्तीसुते शुद्धां श्रियं तामहतां तथा,कुन्तीपुत्र युधिष्ठिके पास उस अक्षय विशुद्ध लक्ष्मीका संचय देख मैं दैवको ही प्रबल मानता हूँ, पुरुषार्थ तो निरर्थक जान पड़ता है
daivam eva paraṁ manye pauruṣaṁ ca nirarthakam | dṛṣṭvā kuntīsute śuddhāṁ śriyaṁ tām ahatāṁ tathā ||
Дурьодхана сказал: «Я признаю высшей лишь Судьбу, а человеческое усилие — тщетным. Ибо я видел в Юдхиштхире, сыне Кунти, чистое, неприступное благополучие — неиссякаемый запас удачи — несмотря на все попытки умалить его».
दुर्योधन उवाच
The verse frames a classic tension between daiva (fate/divine ordinance) and pauruṣa (human effort). Duryodhana, seeing Yudhiṣṭhira’s undiminished prosperity, concludes that destiny overrules personal striving—an outlook that can excuse unethical choices by shifting responsibility away from one’s own agency.
In the Sabha Parva context, Duryodhana reflects on the Pandavas’ rising fortune and Yudhiṣṭhira’s seemingly inexhaustible royal prosperity. His observation turns into a fatalistic complaint: despite opposition, Yudhiṣṭhira’s ‘pure’ śrī remains intact, leading Duryodhana to credit fate rather than merit or effort.