Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda
Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps
भवन्तं समुपश्रित्य वासुदेवं यथा परै: । पाण्डवैर्विग्रहो घोर: समारब्धो मया प्रभो
sañjaya uvāca |
bhavantaṃ samupāśritya vāsudevaṃ yathā paraiḥ |
pāṇḍavair vigraho ghoraḥ samārabdho mayā prabho |
kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ |
Санджая сказал: «О владыка, как мои враги, прибегая к покровительству Васудевы (Кришны), ведут войну, так и я, опираясь на тебя, начал страшное столкновение с Пандавами». Сказав это, неукротимый Дурьодхана снова и снова тяжко вздыхал, обнажая напряжение гордыни и зависимости и нравственную тяжесть войны, начатой под сенью почитаемого старца.
संजय उवाच
The verse highlights ‘āśraya’ (refuge/dependence) as a decisive moral and strategic factor in war: the Pāṇḍavas rely on Kṛṣṇa (Vāsudeva), while Duryodhana claims reliance on Bhīṣma. It implicitly contrasts divine-guided counsel with dependence on mere martial authority, and shows how inner agitation (repeated sighing) accompanies choices driven by pride and rivalry.
Sañjaya reports that the formidable speaker (contextually Duryodhana) addresses an elder commander (contextually Bhīṣma), saying that just as the opponents fight under Kṛṣṇa’s protection, he has initiated a terrible war against the Pāṇḍavas relying on Bhīṣma. His repeated deep sighs signal distress and frustration as he recounts events and seeks support.