Shloka 75
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
महान्तं भारमुद्यम्य विश्रुतं सार्वलीकिकम्,जिन्होंने सम्पूर्ण जगत्में विख्यात इस युद्धके महान् भारको अपनी भुजाओंपर उठा रखा था, उन्हीं भीष्मजीको मारा गया देख मेरे पुत्र भारी शोकमें पड़ गये होंगे, ऐसा मेरा विश्वास है। मैं दुर्योधनके द्वारा प्रकट किये हुए उन दु:खोंको सुनूँगा
dhṛtarāṣṭra uvāca | mahāntaṁ bhāram udyamya viśrutaṁ sārvalaukikam | yaḥ samasta-jagate vikhyātaṁ asya yuddhasya mahā-bhāraṁ bāhubhyāṁ dhārayām āsa, taṁ bhīṣmam hataṁ dṛṣṭvā mama putrāḥ mahā-śoke nimagnā bhaviṣyanti iti me niścayaḥ | duryodhanena prakāśitāni tāni duḥkhāni śrotum icchāmi |
Дхритараштра сказал: «Тот, кто взвалил на себя великий, по всей земле прославленный груз этой войны, — Бхишма, державший его силой собственных рук: увидев его павшим, мои сыновья, верно, погрузились в глубокую скорбь; в этом я уверен. Я хочу услышать печали, которые изрёк Дурьодхана.»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the fall of a single pillar of leadership (Bhīṣma) can collapse morale and expose the ethical and emotional cost of war. Dhṛtarāṣṭra’s focus on grief and strategy—rather than on dharma—also reflects the blindness of attachment that shapes the Kauravas’ downfall.
After learning that Bhīṣma has been brought down, Dhṛtarāṣṭra anticipates that his sons are overwhelmed with sorrow. He asks to hear the lamentations and distress expressed by Duryodhana in response to Bhīṣma’s fall.