Shloka 48
भीष्मस्य शरशय्या-प्राप्तिः
Bhīṣma’s Fall to the Arrow-Bed
अन्योन्यस्य रणे क्रुद्धौ चिक्षिपाते नरर्षभौ । क्रोधमें भरे हुए वे दोनों नरश्रेष्ठ युद्धमें एक-दूसरेपर लोहारके द्वारा माँजकर साफ किये हुए सूर्यके समान तेजस्वी बाणोंका प्रहार कर रहे थे || ४७ ई ।। भीमो भीष्मवधाकाड्क्षी सौमदत्ति महारथम्,भीमसेन भीष्मके वधकी इच्छा रखकर महारथी भूरिश्रवापर चोट करते थे और भूरिश्रवा भीष्मकी विजय चाहता हुआ पाण्डुकुमार भीमसेनपर प्रहार करता था। वे दोनों युद्धमें एक-दूसरेके अस्त्रोंका प्रतीकार करते हुए लड़ रहे थे
sañjaya uvāca |
anyonyasya raṇe kruddhau cikṣipāte nararṣabhau |
krodhena bhare hue ve donoṃ naraśreṣṭha yuddha meṃ ekadūsare par lohāra ke dvārā māṃjakara sāpha kiye hue sūrya ke samāna tejasvī bāṇoṃ kā prahāra kara rahe the ||
bhīmo bhīṣmavadhākāṅkṣī saumadattiṃ mahāratham |
bhīmasena bhīṣma ke vadha kī icchā rakhkar mahārathī bhūriśravā par coṭ karate the aura bhūriśravā bhīṣma kī vijaya cāhatā huā pāṇḍukumāra bhīmasena par prahāra karatā thā |
te donoṃ yuddha meṃ ekadūsare ke astroṃ kā pratīkāra karate hue laḍa rahe the |
Санджая сказал: В ярости сражения эти двое героев, быки среди людей, метали оружие друг в друга, поражая стрелами, что сверкали, как солнце, словно только что отполированные кузнецом. Бхима, жаждущий смерти Бхишмы, атаковал великого колесничего Саумададти (Бхуришраву); а Бхуришрава, желая победы Бхишмы, наносил ответные удары Бхиме, сыну Панду. Так, отражая оружие друг друга, они продолжали бой — личные обеты и партийная верность подстёгивали их ярость в рамках воинского долга, столь тяжко отягощённого нравственными сомнениями.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how personal intentions (Bhima’s resolve to bring down Bhishma, Bhurishrava’s loyalty to Bhishma’s victory) intensify combat, showing the ethical tension in war: even when fighting is framed as kshatriya-duty, anger and partisan vows can eclipse restraint and widen the moral burden of violence.
Sanjaya describes a fierce duel: Bhima attacks Bhurishrava (Saumadatti), while Bhurishrava retaliates. Both are enraged, exchange brilliant arrows, and repeatedly counter each other’s weapons on the battlefield, each driven by allegiance to Bhishma’s fate.