Shloka 68

अध्याय ५६ — च्यवन–कुशिकसंवादः

Cyavana–Kuśika Dialogue on Lineage, Conflict, and Transmission

Devanagari script

ततः प्रविश्य नगर कृत्वा पौर्वाह्निकी: क्रिया: । भुक्त्वा सभारयों रजनीमुवास स महाद्युति:

Transliteration

tataḥ praviśya nagaraṁ kṛtvā paurvāhṇikīḥ kriyāḥ | bhuktvā sabhāryo rajanīm uvāsa sa mahādyutiḥ ||

Translation

Бхишма сказал: Затем, войдя в город, он должным образом совершил предписанные утренние обряды. После трапезы вместе с супругой тот сияющий царь провёл ночь во дворце, соблюдая порядок, дисциплину и благопристойность в повседневном укладе.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• प्रविश्य: having entered
• Type: Verb
• Root: प्र-विश्
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय

• नगरम्: the city
• नगरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नगर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृत्वा: having done, having performed
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय

• पौर्वाह्निकीः: morning (forenoon) [rites]
• Type: Adjective
• Root: पौर्वाह्निक (पूर्वाह्न-सम्बन्धिन्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• क्रियाः: rites, duties, actions
• क्रियाः: Karma
• Type: Noun
• Root: क्रिया
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• भुक्त्वा: having eaten
• Type: Verb
• Root: भुज्
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय

• स: he
• स: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भार्यया: with (his) wife
• भार्यया: Karana
• Type: Noun
• Root: भार्या
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• रजनीम्: the night
• रजनीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रजनी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उवास: dwelt, stayed
• Type: Verb
• Root: वस्
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन

• महाद्युतिः: of great splendor
• महाद्युतिः: Karta
• Type: Adjective
• Root: महाद्युति
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma (speaker)
• an unnamed radiant king (mahādyutiḥ)
• the king's wife (bhāryā)
• city (nagara)
• palace/royal residence (implied by 'night in the palace')

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores dharmic order in a ruler’s life: even amid royal responsibilities, one should observe prescribed daily rites and maintain disciplined, proper conduct in household life.

What is happening in the narrative?

A radiant king enters the city, completes the forenoon/morning observances, eats with his wife, and then spends the night in the palace, marking a transition into routine, orderly domestic and civic life.