च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
तावपि स्वाविव सुतौ संस्कार्याविति निश्चय: । क्षेत्रजो वाप्यपसदो ये<वध्यूढास्तेषु चाप्युत
tāv api svāv iva sutau saṃskāryāv iti niścayaḥ | kṣetrajō vāpy apasado ye ’vadhyūḍhās teṣu cāpy uta ||
Бхишма сказал: «И для этих двух видов сыновей авторитетный вывод таков: им следует давать самскары, как если бы они были собственными. Более того, будь сын kṣetraja (“полевой”, рождённый в “поле” рода), apasada (смешанного или неправильного статуса) или avadhyūḍha (принятый по особому брачному установлению), шастры (śāstra) предписывают, чтобы и он получил надлежащие самскары. В вопросах обрядов, связанных с варной, таково решение, какое видно в дхарма-шастрах. Я всё это тебе разъяснил; чего ещё ты желаешь услышать?»
भीष्म उवाच
That dharmaśāstra recognizes certain categories of sons (including kṣetraja, apasada, and avadhyūḍha) and, despite their differing origins or social classification, enjoins that they receive the appropriate saṃskāras—rites that confer social-religious standing and duties—treating them, for ritual purposes, like one’s own.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma. Here he concludes a discussion on classifications of offspring and their eligibility for rites, stating the śāstric determination and asking what further topic the listener wishes to hear.