Gautama–Śakra Saṃvāda: Karma, Loka-bheda, and the Restoration of the Elephant
गयां गयशिरश्वैव विपाशां स्थूलवालुकाम् | कृष्णां गंगां पजचनदं महाह्दमथापि च
gayāṁ gayaśiraś caiva vipāśāṁ sthūlavālukām | kṛṣṇāṁ gaṅgāṁ pañcanadaṁ mahāhradam athāpi ca ||
Дхритараштра сказал: «(Я слышал о) Гае (Gayā) и Гаяшире (Gayaśiras), о Випаше (Vipāśā) с её широкими песчаными берегами, о реке Кришне (Kṛṣṇā), о Ганге (Gaṅgā), о стране Пяти рек (Pañcanada) и также о великом озере.» В контексте царь перечисляет прославленные тиртхи—священные места и воды,—памятование и посещение которых связывают с очищением, заслугой и этическим идеалом: искать дхарму через паломничество, а не через власть.
धृतराष्ट उवाच
The verse underscores the Mahābhārata’s emphasis on tīrtha-yātrā—turning toward sacred places and waters as a dharmic means of inner purification and accruing merit, reminding rulers and householders that ethical renewal can be sought through restraint, reverence, and pilgrimage.
Dhṛtarāṣṭra is listing celebrated pilgrimage sites—rivers and holy locales—within a broader discourse on dharma and the fruits of visiting or honoring tīrthas, situating moral instruction within India’s sacred geography.