Shloka 21
खाण्डवदाहोत्तर-वरप्रदानम्
Boons after the Khāṇḍava Burning
Devanagari script
ततो नमुचिहा क्रुद्धों भृशमर्चिष्मतस्तदा । पुनरेव महामेघैरम्भांसि व्यसूजद् बहु,तब नमुचिनाशक इन्द्रदेव अग्निपर अत्यन्त कुपित हो पुनः बड़े-बड़े मेघोंद्वारा बहुत जलकी वर्षा कराने लगे
Transliteration
tato namuci-hā kruddho bhṛśam arcīṣmatas tadā | punar eva mahāmeghair ambhāṃsi vyasūjad bahu ||
Translation
Тогда Индра, губитель Намучи, в ярости на пылающего Агни вновь вызвал тяжкий ливень, изливая обильные воды через великие тучи. В рамке повествования ответ богов на свирепый теджас Агни — не прямое насилие, а сдерживание противодействующей силой, что намекает на этическое предпочтение удержания и равновесия вместо эскалации.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
नमुचिहाslayer of Namuci (Indra)
नमुचिहा:
Karta
TypeNoun
Rootनमुचिहन्
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
भृशम्exceedingly, greatly
भृशम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootभृशम्
अर्चिष्मतःfrom the blazing one (fire)
अर्चिष्मतः:
Apadana
TypeAdjective
Rootअर्चिष्मत्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
तदाat that time
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुनः
एवindeed, just
एव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootएव
महामेघैःby great clouds
महामेघैः:
Karana
TypeNoun
Rootमहामेघ
FormMasculine, Instrumental, Plural
अम्भांसिwaters
अम्भांसि:
Karma
TypeNoun
Rootअम्भस्
FormNeuter, Accusative, Plural
व्यसृजत्sent forth, discharged
व्यसृजत्:
TypeVerb
Rootवि-सृज्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
बहुmuch, abundant
बहु:
Karma
TypeAdjective
Rootबहु
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaI
IndraN
NamuciA
AgniM
mahāmegha (great clouds)A
ambhas (waters/rain)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes