HomeMahabharataAdi ParvaAdhyaya 2Shloka 134
Previous Verse
Next Verse

Shloka 134

समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः

Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī

गिरिव्रजे निरुद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणम्‌ । तथा दिग्विजयोअ्चत्रैव पाण्डवानां प्रकीर्तित:,दूसरा सभापर्व है। इसमें बहुत-से वृत्तान्तोंका वर्णन है। पाण्डवोंका सभानिर्माण, किंकर नामक राक्षसोंका दीखना, देवर्षि नारदद्वारा लोकपालोंकी सभाका वर्णन, राजसूययज्ञका आरम्भ एवं जरासन्धवध, गिरिव्रजमें बंदी राजाओंका श्रीकृष्णके द्वारा छुड़ाया जाना और पाण्डवोंकी दिग्विजयका भी इसी सभापर्वमें वर्णन किया गया है

girivraje niruddhānāṁ rājñāṁ kṛṣṇena mokṣaṇam | tathā digvijayo 'traiva pāṇḍavānāṁ prakīrtitaḥ ||

«В Гириврадже цари, удерживаемые в заточении, были освобождены Кришной; и в том же повествовании прославляется также дигвиджая — завоевательный поход Пандавов во все стороны света.» Эти события обрамляют рост их царской власти и нравственное притязание: вернуть свободу обиженным владыкам.

गिरिव्रजेin Girivraja (Rajagriha)
गिरिव्रजे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगिरिव्रज
FormMasculine, Locative, Singular
निरुद्धानाम्of the imprisoned/confined
निरुद्धानाम्:
Sambandha
TypeAdjective
Rootनिरुद्ध
FormMasculine, Genitive, Plural
राज्ञाम्of kings
राज्ञाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Plural
कृष्णेनby Krishna
कृष्णेन:
Karana
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Instrumental, Singular
मोक्षणम्release/deliverance
मोक्षणम्:
Karma
TypeNoun
Rootमोक्षण
FormNeuter, Nominative, Singular
तथाand also/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
दिग्विजयःconquest of the quarters (campaign of conquest)
दिग्विजयः:
Karta
TypeNoun
Rootदिग्विजय
FormMasculine, Nominative, Singular
अत्रhere (in this context/section)
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
पाण्डवानाम्of the Pandavas
पाण्डवानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Genitive, Plural
प्रकीर्तितःis proclaimed/has been described
प्रकीर्तितः:
TypeAdjective
Rootप्र-कीर्तित
FormMasculine, Nominative, Singular

राम उवाच

G
Girivraja
K
Kṛṣṇa
P
Pāṇḍavas
K
kings (imprisoned rulers)

Educational Q&A

The passage highlights a dharmic model of power: rightful authority is shown not merely by conquest but by restoring justice—freeing unlawfully confined rulers—and by establishing political order through recognized, ethically framed sovereignty.

It points to two linked events later elaborated in the epic’s court-and-empire narrative: Kṛṣṇa’s liberation of kings held at Girivraja, and the Pāṇḍavas’ digvijaya (directional conquest) undertaken in connection with asserting imperial status and preparations for the Rājasūya.