Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Ādi Parva, Adhyāya 113 — Maryādā-sthāpana (Śvetaketu’s Boundary) and the Niyoga Deliberation of Pāṇḍu and Kuntī

तत:ः स कौरवो राजा विद्ृत्य त्रिदशा निशा: । जिगीषया महीं पाण्डुर्निरिक्रामत्‌ पुरात्‌ प्रभो,जनमेजय! कुरुवंशी राजा पाण्डु तीस रात्रियोंतक विहार करके समूची पृथ्वीपर विजय प्राप्त करनेकी इच्छा लेकर राजधानीसे बाहर निकले

tataḥ sa kauravo rājā vidhṛtya tridśā niśāḥ | jigīṣayā mahīṃ pāṇḍur nirikrāmat purāt prabho janamejaya ||

Вайшампаяна сказал: Затем тот куруйский царь Панду, проведя тридцать ночей в наслаждении и покое, вышел из столицы, о владыка Джанамеджая, движимый решимостью покорить всю землю.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
कौरवःthe Kaurava (descendant of Kuru)
कौरवः:
Karta
TypeNoun
Rootकौरव
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
विदृत्यhaving passed/spent (lit. having torn through)
विदृत्य:
TypeVerb
Root√दृ (विदारणे)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
त्रिदशाःthirty
त्रिदशाः:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रिदश
FormFeminine, Accusative, Plural
निशाःnights
निशाः:
Karma
TypeNoun
Rootनिशा
FormFeminine, Accusative, Plural
जिगीषयाwith the desire to conquer
जिगीषया:
Karana
TypeNoun
Rootजिगीषा
FormFeminine, Instrumental, Singular
महीम्the earth
महीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही
FormFeminine, Accusative, Singular
पाण्डुःPāṇḍu
पाण्डुः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डु
FormMasculine, Nominative, Singular
निरिक्रामत्went out, set forth
निरिक्रामत्:
TypeVerb
Rootनि√क्रम्
FormImperfect (Laṅ), Third, Singular, Parasmaipada
पुरात्from the city
पुरात्:
Apadana
TypeNoun
Rootपुर
FormNeuter, Ablative, Singular
प्रभोO lord
प्रभो:
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Vocative, Singular
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
P
Pāṇḍu
K
Kuru dynasty (Kaurava)
T
the capital city (purī)
T
the earth/realm (mahī)

Educational Q&A

The verse highlights a king’s purposeful transition from private life to public responsibility: royal desire for conquest is presented as a conscious resolve that carries ethical weight, implying that sovereignty must be pursued and exercised within the constraints of rājadharma.

After spending thirty nights, King Pāṇḍu departs from the capital with the intention of conquering the earth; Vaiśampāyana narrates this to King Janamejaya as part of the unfolding history of the Kuru line.