Home›Kurma Purana›Purva Bhaga›Adhyaya 29›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 1

Avimukta-Māhātmya — Vyāsa in Vārāṇasī and Śiva’s Secret Teaching of Liberation

Devanagari script

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टाविंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः प्राप्य वाराणसीं दिव्यां कृष्णद्वैपायनो मुनिः / किमकार्षोन्महाबुद्धिः श्रोतुं कौतूहलं हि नः

Transliteration

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge aṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ prāpya vārāṇasīṃ divyāṃ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ / kimakārṣonmahābuddhiḥ śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ

Translation

Так, в «Шри Курма-пуране», в Самхите из шести тысяч шлок, в первой части (Пурва-бхага) начинается двадцать восьмая глава. Риши сказали: «Достигнув божественной Варанаси, что совершил великий разумом мудрец Кришна-Двайпаяна (Вьяса)? Мы поистине жаждем услышать».

Word by Word
इतिthus
इति:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; इत्यादि-समाप्त्यर्थक-निपातः (quotative/end marker)
श्रीकूर्मपुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + कूर्म + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (श्रीकूर्मस्य पुराणम्)
षट्साहस्त्र्याम्in the six-thousand (collection)
षट्साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootषट् + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; द्विगु-समासः (षट्-साहस्त्री = six-thousand [verses])
संहितायाम्in the saṃhitā
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
पूर्वविभागेin the former section
पूर्वविभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व + विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (पूर्वः विभागः)
अष्टाविंशःtwenty-eighth
अष्टाविंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टाविंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक-विशेषणम् (अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), बहुवचनम्
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootप्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive)
वाराणसीम्Vārāṇasī
वाराणसीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
दिव्याम्divine
दिव्याम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (वाराणसीम्)
कृष्णद्वैपायनःKṛṣṇa-Dvaipāyana
कृष्णद्वैपायनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृष्ण + द्वैपायन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (कृष्णः द्वैपायनः)
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; apposition to कृष्णद्वैपायनः
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; प्रश्नवाचक-सर्वनाम
अकार्षीत्did
अकार्षीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलुङ्-लकारः (Aorist/Past), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्
महाबुद्धिः(he) of great intellect
महाबुद्धिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootमहा + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महती बुद्धिः यस्य/महाबुद्धिः) — बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत् (कृष्णद्वैपायनः)
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तः (infinitive)
कौतूहलम्curiosity
कौतूहलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकौतूहल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
हिindeed
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः (indeed/for)
नःof us/our
नः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive), बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
Speaker

The sages (Ṛṣayaḥ)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities
K
Kurma Purana
V
Vyasa (Kṛṣṇa-Dvaipāyana)
V
Varanasi (Kāśī)

FAQs

This verse does not directly teach Ātman-doctrine; it functions as a narrative gateway, situating the teaching tradition in a sacred setting (Vārāṇasī) and establishing authoritative transmission through Vyāsa.

No specific yoga technique is described in this opening query; it introduces a tīrtha-based context that, in the Kurma Purāṇa, often precedes dharma and yoga teachings (including later discussions connected to Pāśupata-oriented discipline and devotion).

The verse itself is neutral on Shiva–Vishnu theology; it frames the discourse through Vyāsa and the sacred geography of Kāśī, a locus that later supports the Purāṇa’s broader Shaiva–Vaiṣṇava synthesis.

←Previous Verse
Next Verse→