Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 6

Bāṇa’s Śiva-bhakti and the Genealogy of Kaśyapa’s Descendants

Manvantara Lineages

Devanagari script

मूर्धन्याधाय तल्लिङ्गं शांभवं भीतवर्जितः / निर्गत्य तु पुरात् तस्मात् तुष्टाव परमेश्वरम्

Transliteration

mūrdhanyādhāya talliṅgaṃ śāṃbhavaṃ bhītavarjitaḥ / nirgatya tu purāt tasmāt tuṣṭāva parameśvaram

Translation

Возложив на голову тот шāмбхавский лингам и избавившись от страха, он вышел из того города и воспел Парамешвару, Верховного Владыку.

Word by Word

• मूर्धनि: on (his) head
• मूर्धनि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन

• आधाय: having placed
• आधाय: पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā/Absolutive)
• Type: Verb
• Root: आ + धा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), परस्मैपद-धातु; 'having placed'

• तत्: that
• तत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (to लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• शाम्भवम्: of Śambhu (Śiva)
• शाम्भवम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: शाम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (to लिङ्गम्)

• भीतवर्जितः: free from fear
• भीतवर्जितः: कर्ता (Karta/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भीत + वर्जित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; नञ्-तुल्य-भावः (भीतं वर्जितः = fear-removed), षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः; विशेषणम् (to कर्ता बाणः)

• निर्गत्य: having gone out
• निर्गत्य: पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā/Absolutive)
• Type: Verb
• Root: निर् + गम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), 'having gone out'

• तु: then/indeed
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे

• पुरात्: from the city
• पुरात्: अपादान (Apādāna/Ablative source)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/अपादान), एकवचन

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: अपादान (Apādāna)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; विशेषणम् (to पुरात्)

• तुष्टाव: praised
• तुष्टाव: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; 'praised'

• परमेश्वरम्: the Supreme Lord
• परमेश्वरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: परम + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन; कर्मधारयः (परमः ईश्वरः)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator recounting the devotee’s act of worship)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Parameśvara
• Śambhu (Śiva)
• Śāmbhava-liṅga

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

By calling Śiva “Parameśvara,” the verse points to a single supreme reality worthy of stuti; the devotee’s fearlessness suggests grounding in the higher Lord beyond worldly insecurity.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The act of bearing the liṅga on the head and offering praise reflects devotional discipline (bhakti) aligned with the Pāśupata ethos—reverence, surrender, and inner steadiness (abhaya) as a spiritual practice.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Within the Kurma Purana’s synthesis, Parameśvara is upheld as the supreme object of worship without sectarian fear; this supports the Purāṇic non-contradiction where Śaiva devotion harmonizes with Vaiṣṇava narration.