Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 74

Devī-tattva, Śakti–Śaktimān doctrine, Kāla–Māyā cosmology, and Māheśvara Yoga instruction

दृष्ट्वा तदीदृशं रूपं देव्या माहेश्वरं परम् / भयेन च समाविष्टः स राजा हृष्टमानसः

dṛṣṭvā tadīdṛśaṃ rūpaṃ devyā māheśvaraṃ param / bhayena ca samāviṣṭaḥ sa rājā hṛṣṭamānasaḥ

Увидев такой образ — высочайшее явление Богини, величием подобное Махешваре, — царь был охвачен благоговейным страхом, но сердце его наполнилось радостью.

dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु); dṛṣṭvā (क्त्वा-प्रत्ययान्त)
FormKṛdanta; ktvā-gerund (त्वान्त अव्यय), 'having seen'
tat-īdṛśamsuch as that
tat-īdṛśam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + īdṛśa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; विशेषण to rūpam
rūpamform
rūpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā (2nd), Ekavacana
devyāby the Goddess
devyā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (feminine), Tṛtīyā (3rd), Ekavacana; करण (instrumental)
māheśvarambelonging to Maheśvara; great-lordly
māheśvaram:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmāheśvara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; विशेषण to (implicit) īśvaram/parameśvaram
paramsupreme
param:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; विशेषण
bhayenawith fear
bhayena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootbhaya (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Tṛtīyā (3rd), Ekavacana; करण
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
samāviṣṭaḥovercome/possessed (by)
samāviṣṭaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam-ā-√viś (धातु); samāviṣṭa (क्त-प्रत्ययान्त)
FormPuṃliṅga, Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana; bhūta-kāla kta-participle (past passive participle) used predicatively
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; sarvanāma (pronoun)
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana
hṛṣṭa-mānasaḥwith a delighted mind
hṛṣṭa-mānasaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roothṛṣṭa (कृदन्त; √hṛṣ (धातु) + क्त) + mānasa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; बहुव्रीहि: 'yasya mānasaṃ hṛṣṭam' (whose mind is delighted)

Narrator (Purāṇic narrator continuing the Ishvara Gita context, describing the king’s response)

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: adbhuta

D
Devyā (Goddess)
M
Maheśvara (Śiva)
R
Rājā (the King)

FAQs

It portrays the Supreme as a manifest, overwhelming reality that evokes both bhaya (awe) and harṣa (inner joy), indicating the Atman/Iśvara is not merely conceptual but directly experiential in darśana.

The verse emphasizes the fruit of contemplative absorption leading to darśana—where the practitioner’s mind can hold reverent awe without collapse, a hallmark of disciplined devotion aligned with Pāśupata-oriented Śaiva practice within the Ishvara Gita setting.

By describing a “māheśvara” (Śiva-character) supreme form within the Kurma Purana’s Ishvara Gita stream, it supports the text’s synthesis: the Supreme can be approached through Śaiva imagery without contradicting the broader Vaiṣṇava frame of the Purāṇa.