Home›Garuda Purana›Moksha Sadhana Prakarana›Adhyaya 7›Shloka 15
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 15

Haristuti-saṅgraha: Devatā–Ṛṣi Praṇāma, Nāma-māhātmya, and Vairāgya from Deha-āsakti

Devanagari script

रुद्रोपि तेनव विधृतेन जटाकलापपूतेन पादरजसा ह्यशिवः शिवोभूत् / एतादृशं ते चरणं करुणेश विष्णो स्तोतुं शक्तिर्मम नास्ति कृपावतार / रत्या समः श्रुतिगतो न गतोस्मि मोक्षमेतादृशं च परिपाहि निदानमूर्ते

Transliteration

rudropi tenava vidhṛtena jaṭākalāpapūtena pādarajasā hyaśivaḥ śivobhūt / etādṛśaṃ te caraṇaṃ karuṇeśa viṣṇo stotuṃ śaktirmama nāsti kṛpāvatāra / ratyā samaḥ śrutigato na gatosmi mokṣametādṛśaṃ ca paripāhi nidānamūrte

Translation

Даже Рудра, нося освящённую пыль с Твоих стоп — очищенную его спутанными джата, — преобразился из неблагого в благой и стал поистине Шивой. Таковы Твои стопы, о Вишну, Владыка сострадания; мне не дано их восхвалить, о воплощение милости. Хотя я слышал учение Вед и вкушаю наслаждения, подобно Рати, я не достиг мокши — потому защити меня в этом самом состоянии, о воплощённая первопричина.

Word by Word
रुद्रःRudra (Śiva)
रुद्रः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्धसूचक (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), ‘also/even’
तेनby that (water/thing)
तेन:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम
एवindeed
एव:
सम्बन्धसूचक (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphatic)
विधृतेनheld (by him)
विधृतेन:
विशेषण (Qualifier of तेन)
TypeVerb
Rootवि+धृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसक/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; उपसर्गः वि; ‘held/borne’
जटा-कलाप-पूतेनpurified by (his) matted locks
जटा-कलाप-पूतेन:
विशेषण (Qualifier of तेन/विधृतेन)
TypeAdjective
Rootजटा (प्रातिपदिक) + कलाप (प्रातिपदिक) + पूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः—‘जटाकलापेन पूतेन’ (purified by the mass of matted hair)
पाद-रजसाby the dust of the feet
पाद-रजसा:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक) + रजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः—‘पादस्य रजः’ (dust of the feet)
हिindeed
हि:
सम्बन्धसूचक (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
अशिवःinauspicious / not Śiva
अशिवः:
विशेषण (Predicate adjective of रुद्रः)
TypeAdjective
Rootअशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शिवःŚiva (auspicious one)
शिवः:
कर्तृ-समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभूत्became
अभूत्:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
एतादृशम्such as this
एतादृशम्:
विशेषण (Qualifier of चरणम्)
TypeAdjective
Rootएतादृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तेyour
ते:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
चरणम्foot
चरणम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
करुणा-ईशO Lord of compassion
करुणा-ईश:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootकरुणा (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; तत्पुरुषः—‘करुणायाः ईशः’ (Lord of compassion)
विष्णोO Viṣṇu
विष्णो:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
स्तोतुम्to praise
स्तोतुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive)
शक्तिःability
शक्तिः:
कर्ता (Subject of ‘नास्ति’)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममof me / my
मम:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
नnot
न:
सम्बन्धसूचक (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
अस्तिis
अस्ति:
क्रिया (Existence)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कृपा-अवतारO incarnation of mercy
कृपा-अवतार:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootकृपा (प्रातिपदिक) + अवतार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुषः—‘कृपायाः अवतारः’ (incarnation of mercy)
रत्याwith Rati
रत्या:
करण/तुलना-हेतु (Instrument of comparison)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
समःequal
समः:
कर्तृ-समानााधिकरण (Predicate adjective of अहम्)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रुति-गतःknown from scripture / heard
श्रुति-गतः:
विशेषण (Qualifier of implied ‘अहम्’)
TypeAdjective
Rootश्रुति (प्रातिपदिक) + गम् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुषः—‘श्रुतौ गतः’ (gone into/known from scripture; heard)
नnot
न:
सम्बन्धसूचक (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
गतःgone / attained
गतः:
क्रिया-समानााधिकरण (Predicate with ‘अस्मि’)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past participle used predicatively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अस्मिI am
अस्मि:
क्रिया (Copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मोक्षम्liberation
मोक्षम्:
कर्म (Object of ‘गतः’)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एतादृशम्such as this
एतादृशम्:
विशेषण (Qualifier of implied ‘माम्’/state)
TypeAdjective
Rootएतादृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
सम्बन्धसूचक (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
परिपाहिprotect (me) completely
परिपाहि:
क्रिया (Command)
TypeVerb
Rootपरि+पा (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः परि
निदान-मूर्तेO embodiment of the primal cause
निदान-मूर्ते:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootनिदान (प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुषः—‘निदानस्य मूर्तिः’ (embodiment of the primal cause/origin)
Speaker

Garuda (Vinata-putra) addressing Lord Vishnu

Philosophical Teaching

Concept: Even with Vedic hearing and worldly enjoyment, liberation may not arise without divine grace; seek refuge in Viṣṇu as karuṇeśa and nidāna (primordial cause).

Vedantic Theme: Mokṣa depends on anugraha and right orientation; śravaṇa alone without surrender/realization may not culminate in liberation; īśvara as jagat-kāraṇa.

Application: Combine śāstra-study with surrender and steady practice (bhakti/niṣṭhā); regularly confess limitations and renew intention toward mokṣa rather than mere enjoyment.

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: mythic locus (jaṭā/ascetic locks)

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 3.7.14 (pāda-tīrtha/Gaṅgā)

Characters & Entities
V
Vishnu
R
Rudra
S
Shiva
R
Rati
S
Shruti (Vedas)

FAQs

This verse presents Vishnu’s feet as the supreme refuge: even the dust of those feet can transform inauspiciousness into auspiciousness, symbolizing purifying grace that leads toward liberation.

It shows that mere hearing of Śruti and worldly excellence are not sufficient; surrender and divine protection (paripāhi) to the primal Lord are emphasized as the decisive support for moksha.

Cultivate humility and devotion: combine scriptural learning with sincere surrender, prayer, and ethical living, seeking inner purification rather than relying only on status, pleasure, or knowledge.

←Previous Verse
Next Verse→