Shloka 2

प्राजापत्यन्तदन्ते ऽपि अग्निमारोप्य चात्मनि / सर्वभूतहितः शान्तस्त्रिदण्डी सकमण्डलुः

prājāpatyantadante 'pi agnimāropya cātmani / sarvabhūtahitaḥ śāntastridaṇḍī sakamaṇḍaluḥ

Даже на заключительной ступени обряда Праджапатья, возжёгши и утвердив священный огонь в самом себе, он становится умиротворённым и стремящимся к благу всех существ — с тридандой (тройным посохом) и с камандалу (сосудом для воды).

prājāpatya-anta-danteat the end of the prājāpatya (rite)
prājāpatya-anta-dante:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootprājāpatya (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक) + danta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—प्राजापत्यस्य अन्तः (ending of the prājāpatya rite) + दन्ते (at the end/limit)
apieven, also
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि (even/also)
agnimfire
agnim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
āropyahaving installed/placed
āropya:
Kriya (Absolutive/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootā√ruh (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund) from causative/denominative sense ‘to place/raise’; ‘having installed/placed’
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
ātmaniin oneself
ātmani:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
sarva-bhūta-hitaḥbeneficial to all beings
sarva-bhūta-hitaḥ:
Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + bhūta (प्रातिपदिक) + hita (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—सर्वेषां भूतानां हितः
śāntaḥpeaceful, calm
śāntaḥ:
Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśānta (कृदन्त/प्रातिपदिक; √śam)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)
tri-daṇḍīa bearer of the triple staff (tridaṇḍin)
tri-daṇḍī:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Roottri (संख्या) + daṇḍin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—त्रयः दण्डाः यस्य (परम्परया ‘त्रिदण्डी’); रूपतः दण्डिन्-प्रातिपदिक
sa-kamaṇḍaluḥwith a water-pot (kamaṇḍalu)
sa-kamaṇḍaluḥ:
Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/सह) + kamaṇḍalu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘स’ = सह (with) उपपद-समास

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Internalization of agni (antar-agni) and cultivation of śānti and sarva-bhūta-hita as marks of mature renunciation; external symbols (tridaṇḍa, kamaṇḍalu) support inner discipline.

Vedantic Theme: Antaryāga and saṃnyāsa: turning ritual into inner offering; sattva and compassion as signs of knowledge-oriented life.

Application: Practice inner recollection (japa/dhyāna) as ‘inner fire’; maintain non-harm and universal goodwill; keep minimal supports that reinforce discipline.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana teachings on śānti, ahiṃsā, and renunciant conduct (general thematic link)

P
Prajapati
A
Agni

FAQs

This verse presents it as a culminating discipline that leads to inner purification and a transition toward an ascetic, peace-centered life oriented to the good of all beings.

By emphasizing internalizing Agni (the sacred fire) and adopting renunciate marks, it frames liberation-oriented living as inward sacrifice and ethical universal benevolence rather than mere external ritual.

Cultivate inner discipline (self-restraint), keep a steady ‘inner fire’ for spiritual practice, and make compassion and non-harm toward all beings the measure of one’s dharma.