Shloka 24
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
श्रीर्वालन्त्र्यक्षीबीजैः क्रमात्खण्डेषु योजिताम् / षोडशाक्षरविद्यां तामर्चयेच्छुद्धमानसः
Transliteration
śrīrvālantryakṣībījaiḥ kramātkhaṇḍeṣu yojitām / ṣoḍaśākṣaravidyāṃ tāmarcayecchuddhamānasaḥ
Translation
С биджей «Шри» и биджей «Валантьрякши», последовательно соединёнными по частям, образуется та шестнадцатисложная Видья; с чистым умом следует совершать ей арчану (поклонение).
Word by Word
श्रीःŚrī (Lakṣmī/auspiciousness)
श्रीः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; Nominative singular
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्; or
लन्त्रि-अक्षी-बीजैःwith the seed-syllables ‘lantrī’, ‘akṣī’, etc.
लन्त्रि-अक्षी-बीजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootलन्त्रि (प्रातिपदिक) + अक्षी (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक)
Formसमाहार/समुच्चयार्थे समासः (बीजानि—‘lन्त्रि’ ‘अक्षी’ इत्यादि); नपुंसकलिङ्गे तृतीया बहुवचनम्; Instrumental plural
क्रमात्in sequence
क्रमात्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम्; adverb ‘in order/gradually’
खण्डेषुin the sections/parts
खण्डेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootखण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी बहुवचनम्; Locative plural
योजिताम्arranged/placed
योजिताम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘योजित’; स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; Accusative singular agreeing with ‘विद्याम्’
षोडश-अक्षर-विद्याम्the sixteen-syllable mantra/vidyā
षोडश-अक्षर-विद्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootषोडश (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक) + विद्या (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (षोडशानाम् अक्षराणाम् विद्या); स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; Accusative singular
ताम्that (vidyā)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; Accusative singular pronoun
अर्चयेत्should worship
अर्चयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formविधिलिङ् परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘should worship’
शुद्ध-मानसःone whose mind is pure
शुद्ध-मानसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (शुद्धं मानसं यस्य); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; Nominative singular (qualifying the worshipper)