Shloka 66
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
तद्गारुडास्त्रमुद्दामज्वालादीपितदिङ्मुखम् / प्रविश्य सर्पिणीदेहं सर्पमायां व्यशोषयत्
Transliteration
tadgāruḍāstramuddāmajvālādīpitadiṅmukham / praviśya sarpiṇīdehaṃ sarpamāyāṃ vyaśoṣayat
Translation
Та Гаруḍастра, пылая неукротимым пламенем и озаряя все стороны света, вошла в тело змеихи и иссушила её змеиное наваждение.
Word by Word
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here used as demonstrative determiner for 'गारुडास्त्रम्'
गारुड-अस्त्रम्the Garuḍa-weapon
गारुड-अस्त्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगारुड + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष
उद्दाम-ज्वाला-दीपित-दिक्-मुखम्whose quarters were lit by raging flames
उद्दाम-ज्वाला-दीपित-दिक्-मुखम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्दाम (प्रातिपदिक) + ज्वाला (प्रातिपदिक) + दीपित (दीप्/दीपय् धातु, क्त) + दिक् (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: 'उद्दामज्वालाभिः दीपितानि दिङ्मुखानि यस्य' (having directions’ faces lit by fierce flames)
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; पूर्वकाले)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), 'having entered'
सर्पिणी-देहम्the serpent-woman’s body
सर्पिणी-देहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्पिणी + देह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्पिण्याः देहः)
सर्प-मायाम्the serpent-illusion
सर्प-मायाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्प + माया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष (सर्पसम्बन्धिनी माया)
व्यशोषयत्dried up / withered away
व्यशोषयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-शुष् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense in usage: 'it dried up/caused to wither'