Shloka 22
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
कल्पस्यादौ कृतयुगे प्रथमं सो ऽसृजत्प्रजाः / प्रागुक्ताश्च मया तुभ्यं पूर्व्वे कल्पे प्रजास्तु ताः
Transliteration
kalpasyādau kṛtayuge prathamaṃ so 'sṛjatprajāḥ / prāguktāśca mayā tubhyaṃ pūrvve kalpe prajāstu tāḥ
Translation
В начале кальпы, в Крита-югу, он прежде всего сотворил праджей. Это те самые праджи, о которых я говорил тебе в прежней кальпе.
Word by Word
कल्पस्यof the kalpa
कल्पस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
आदौat the beginning
आदौ:
अधिकरण (locative/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (locative used adverbially)
कृतयुगेin the Kṛta yuga
कृतयुगे:
अधिकरण (time-locus)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (kṛtasya yugaḥ)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-रूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative: ‘first’)
सःhe
सः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (pronoun)
असृजत्created
असृजत्:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपदी
प्रजाःcreatures/progeny
प्रजाः:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
प्रागुक्ताःpreviously stated
प्रागुक्ताः:
विशेषण (of प्रजाः/प्रजाः implied as subject in next clause)
TypeAdjective
Rootप्राक् (अव्यय) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, वच् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘said’; अव्ययीभाव (prāk + ukta)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
मयाby me
मया:
कर्ता (agent/instrumental)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
सम्प्रदान (recipient)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
पूर्वेin the former/previous
पूर्वे:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण of ‘कल्पे’
कल्पेin the kalpa
कल्पे:
अधिकरण (locative)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
प्रजाःthe creatures
प्रजाः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुindeed/however
तु:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय
ताःthose
ताः:
समनाधिकरण/अन्वय (apposition to प्रजाः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (pronoun)