Shloka 18
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
दक्षिणा त्दृदयो योगी श्रद्धासत्त्वमयो विभुः / उपाकर्मरुचिश्चैव प्रवर्ग्यावर्तभूषणः
Transliteration
dakṣiṇā tdṛdayo yogī śraddhāsattvamayo vibhuḥ / upākarmaruciścaiva pravargyāvartabhūṣaṇaḥ
Translation
Он — йогин с сердцем, укреплённым дакшиной, Владыка, сотканный из шраддхи и саттвы. Он благоволит к упакарману и украшен обрядовым кругом праваргьи.
Word by Word
दक्षिणात्-हृदयःhaving a generous (dakṣiṇā-like) heart
दक्षिणात्-हृदयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक) + हृदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तद्धित/समास-निर्माणः—अर्थः ‘दक्षिणा-हृदयः’ (दक्षिणायाः हृदयम्/दक्षिणा-स्वभावः)
योगीa yogin
योगी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रद्धा-सत्त्व-मयःfilled with faith and goodness
श्रद्धा-सत्त्व-मयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootश्रद्धा (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः (श्रद्धा-सत्त्वेन मयः = पूर्णः)
विभुःthe mighty/omnipresent one
विभुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उपाकर्म-रुचिःdelighting in the upākarman rite
उपाकर्म-रुचिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootउपाकर्मन् (प्रातिपदिक) + रुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उपाकर्मणः रुचिः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis)
प्रवर्ग्य-आवर्त-भूषणःornamented with the ‘āvarta’ of the pravargya rite
प्रवर्ग्य-आवर्त-भूषणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रवर्ग्य (प्रातिपदिक) + आवर्त (प्रातिपदिक) + भूषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः (प्रवर्ग्यस्य आवर्तः तस्य भूषणः/भूषणम्)