Shloka 26
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
सप्तर्षीन्संप्रवक्ष्यामि सांप्रतं ये दिवं श्रिताः / गाधिजः कौशिको धीमान्विश्वामित्रो महातपाः
Transliteration
saptarṣīnsaṃpravakṣyāmi sāṃprataṃ ye divaṃ śritāḥ / gādhijaḥ kauśiko dhīmānviśvāmitro mahātapāḥ
Translation
Ныне я возвещу о семи риши, что в это время пребывают в небесной обители: Вишвамитра, сын Гадхи, из рода Каушика, мудрый и великий подвижник.
Word by Word
सप्तर्षीन्the seven sages
सप्तर्षीन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसप्त + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; समासः द्विगु (सप्त + ऋषि)
संप्रवक्ष्यामिI shall declare
संप्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future/भविष्यत्), उत्तमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः सम् + प्र
सांप्रतम्now, at present
सांप्रतम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसांप्रतम् (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रयोग)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम (relative pronoun)
दिवम्heaven
दिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्यौः), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थे कर्म (destination as object)
श्रिताःhaving resorted to / dwelling in
श्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रि (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अर्थः ‘आश्रित’
गाधिजःson of Gādhi
गाधिजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगाधि + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गाधेः जः = son of Gādhi)
कौशिकःKauśika
कौशिकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गोत्र/वंशवाचक
धीमान्wise
धीमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
महातपाःof great austerity
महातपाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहत् + तपस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महत्तपाः = great-ascetic)