Shloka 19
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
तस्माद्भव्यो ह्यसौ लोको नामतस्त्रिदिवं स्मृतम् / भूरितीयं स्मृता भूमिरन्तरिक्षं भुवः स्मृतम्
Transliteration
tasmādbhavyo hyasau loko nāmatastridivaṃ smṛtam / bhūritīyaṃ smṛtā bhūmirantarikṣaṃ bhuvaḥ smṛtam
Translation
Потому тот мир Бхавья по имени поминается как «tridiva». «bhūḥ» считается землёй, а «bhuvaḥ» — срединным пространством, антарикшей.
Word by Word
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th case), एकवचन
भव्यःbhavya
भव्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात
असौthat (yonder)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लोकःworld/realm
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामतःby name
नामतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनामतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb), ‘नाम’ + तसिल् = by name
त्रिदिवम्Tridiva (heaven)
त्रिदिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि + दिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (त्रयाणां दिवां समाहार/विशेषण-सम्बन्धः)
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘स्मृतम्’ = is remembered/called
भूःBhū (earth)
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भूः’ (earth; also vyāhṛti)
तृतीयम्third
तृतीयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
स्मृताis called/remembered
स्मृता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्मृता’ = is remembered/called
भूमिःthe earth
भूमिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अन्तरिक्षम्the atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
भुवःof Bhuvaḥ
भुवः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभुवस्/भुवः (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (वेदिक), षष्ठी, एकवचन
स्मृतम्is remembered/called
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन