Shloka 42
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
तस्माद्विशिष्यते यज्ञात्तपः सर्वैस्तु कारणः / ब्रह्मणा तपसा सृष्टं जगद्विश्वमिदं पुरा
Transliteration
tasmādviśiṣyate yajñāttapaḥ sarvaistu kāraṇaḥ / brahmaṇā tapasā sṛṣṭaṃ jagadviśvamidaṃ purā
Translation
Потому подвижничество превосходит жертвоприношение, ибо оно — причина всего. В древности Брахма создал весь этот мирозданный космос силой тапаса.
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान/Ablative source)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम
विशिष्यतेis distinguished/excels
विशिष्यते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवि-शिष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
यज्ञात्than sacrifice
यज्ञात्:
Apadana (अपादान/standard of comparison)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
तपःausterity
तपः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सर्वैःby all / in every way
सर्वैः:
Karana (करण/Instrument/association)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारणार्थक-निपात (particle: but/indeed)
कारणःthe cause
कारणः:
Karta (कर्ता/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय-नाम (predicate noun)
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Karana (करण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
सृष्टम्created
सृष्टम्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) + सृष्ट (कृदन्त, क्त/PPP)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; विधेय (predicative)
जगत्world
जगत्:
Karma (कर्म/that which is created)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विश्वम्entire
विश्वम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifies जगत्)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (विशेषण/Deictic qualifier)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
पुराformerly
पुरा:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)