Shloka 96
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
हरिदाप्यं बृहत्स्थानं द्वादशांशैर्बृहस्पतेः / अषृ रश्मिगृहं प्रोक्तं कृष्णं मन्दस्य चाम्मयम्
Transliteration
haridāpyaṃ bṛhatsthānaṃ dvādaśāṃśairbṛhaspateḥ / aṣṛ raśmigṛhaṃ proktaṃ kṛṣṇaṃ mandasya cāmmayam
Translation
Великая обитель двенадцатилучевого Брихаспати зеленовата и водной природы; а дом Манды (Шани, Сатурна) назван восьмилучевым, водным и чёрного цвета.
Word by Word
हरिद्greenish/yellowish
हरिद्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootहरिद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; वर्णवाचक (green/yellowish)
आप्यम्watery
आप्यम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआप्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (watery)
बृहत्स्थानम्a great abode
बृहत्स्थानम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootबृहत् + स्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय: ‘बृहत् स्थानम्’ (a great abode)
द्वादशांशैःwith twelve parts/rays
द्वादशांशैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootद्वादश + अंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; द्विगु: ‘द्वादश अंशाः’ (twelve parts/rays)
बृहस्पतेःof Bृहस्पति (Jupiter)
बृहस्पतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (Jupiter)
अष्टeight
अष्ट:
Visheshana (विशेषण/Numeral qualifier)
TypeAdjective
Rootअष्टन् (संख्या/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; अत्र नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचन-रूपेण (as numeral ‘eight’)
रश्मिगृहम्abode/house of rays
रश्मिगृहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरश्मि + गृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘रश्मीनां गृहं’ (abode of rays)
प्रोक्तम्is declared
प्रोक्तम्:
Karta (कर्ता/Predicate)
TypeAdjective
Rootप्रोक्त (कृदन्त; √वच् धातु, उपसर्ग: प्र-)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘is declared’
कृष्णम्black/dark
कृष्णम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
मन्दस्यof Manda (Saturn)
मन्दस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (Saturn, ‘the slow one’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अम्मयम्watery
अम्मयम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअम् + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘made of water’