Shloka 122
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
तस्माच्छनैश्चरश्चोर्द्ध्वं तस्मात्सप्तर्षिमण्डलम् / ऋषीणां चापि सप्तानां ध्रुव ऊर्द्ध्वं व्यवस्थितः
Transliteration
tasmācchanaiścaraścorddhvaṃ tasmātsaptarṣimaṇḍalam / ṛṣīṇāṃ cāpi saptānāṃ dhruva ūrddhvaṃ vyavasthitaḥ
Translation
Над этим находится Шанайшчара (Сатурн), выше — круг Саптариши; а над семью риши неподвижно утверждена звезда Дхрува.
Word by Word
तस्मात्from that (from there)
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
शनैश्चरःSaturn (Śanaiścara)
शनैश्चरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशनैश्चर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ऊर्ध्वम्above, upwards
ऊर्ध्वम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb of direction)
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
सप्तर्षिमण्डलम्the circle of the Seven Sages (Ursa Major)
सप्तर्षिमण्डलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्तन् + ऋषि + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (saptarṣīṇāṃ maṇḍalam = circle of the seven sages)
ऋषीणाम्of the sages
ऋषीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात-अव्यय (particle: also/even)
सप्तानाम्of seven
सप्तानाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन; (ऋषीणाम् इति विशेषणम्)
ध्रुवःDhruva (Pole Star)
ध्रुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
ऊर्ध्वम्above
ऊर्ध्वम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb of direction)
व्यवस्थितःis situated/established
व्यवस्थितः:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धाातु) → व्यवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (अस्ति इति लुप्त-क्रिया)