Shloka 55
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
आनयत्यात्मयोगेन सिंचमानो महागिरिम् / हिमवन्तमतिक्रम्य वृष्टिशेषं ततः परम्
Transliteration
ānayatyātmayogena siṃcamāno mahāgirim / himavantamatikramya vṛṣṭiśeṣaṃ tataḥ param
Translation
Силой внутренней йоги он приносит её, орошая великую гору; миновав Химавана, он уносит дальше остаток дождя.
Word by Word
आनयतिbrings, carries
आनयति:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootआ+नी (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
आत्म-योगेनby (his) own power/union
आत्म-योगेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (Genitive Tatpuruṣa: ‘आत्मनः योगः’), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
सिञ्चमानःsprinkling, watering
सिञ्चमानः:
कर्ता (Karta/Agent, participial)
TypeVerb
Rootसिच् (धातु) → सिञ्चमान (कृदन्त-प्रातिपदिक, शानच्)
Formवर्तमानकालिक-आत्मनेपदी कृदन्त (Present middle participle/शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि (agentive)
महागिरिम्the great mountain
महागिरिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + गिरि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (Descriptive: ‘महान् गिरिः’), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
हिमवन्तम्Himavān (Himalaya)
हिमवन्तम्:
कर्म (Karma/Object of gerund)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पर्वतनाम
अतिक्रम्यhaving crossed, passing beyond
अतिक्रम्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअति+क्रम् (धातु) → अतिक्रम्य (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया (prior action)
वृष्टि-शेषम्the remainder of the rain
वृष्टि-शेषम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (Genitive Tatpuruṣa: ‘वृष्टेः शेषः’), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे नपुंसकत्वं सामान्यं), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ततःthen, thereafter
ततः:
क्रम-निर्देशक (Sequence marker)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, तस्मात्/ततः-प्रयोगः (thereafter)
परम्further, afterwards
परम्:
क्रम-निर्देशक (Sequence marker)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग (adverbial accusative), ‘परम्’ = further/afterwards