Shloka 68
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्त्रैलोक्यं प्राक्प्रशासति / बलिनाधिष्ठितं राज्यं पुनर्लोकत्रये क्रमात्
Transliteration
hiraṇyakaśipurdaityastrailokyaṃ prākpraśāsati / balinādhiṣṭhitaṃ rājyaṃ punarlokatraye kramāt
Translation
Прежде дайтья Хираньякашипу властвовал над тремя мирами; затем, постепенно, в трёх локах утвердилось царство под властью Бали.
Word by Word
हिरण्यकशिपुःHiraṇyakaśipu
हिरण्यकशिपुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहिरण्य + कशिपु (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpuruṣa: 'golden-cushion/bed')
दैत्यःthe Daitya (demon)
दैत्यः:
Karta (कर्ता/Subject-apposition)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोजिशन (apposition) to हिरण्यकशिपुः
त्रैलोक्यम्the three worlds
त्रैलोक्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootत्रि + लोक (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समास ('three worlds')
प्राक्formerly
प्राक्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootप्राक् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb: 'formerly, earlier')
प्रशासतिrules, governs
प्रशासति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशास् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग: प्र-
बलिनाby Bali
बलिना:
Karana (करण/Instrument or agent in passive sense)
TypeNoun
Rootबलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
अधिष्ठितम्occupied/held
अधिष्ठितम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of राज्यं)
TypeVerb
Rootअधि + स्था (धातु)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'having been presided over/occupied'
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
Karta (कर्ता/Subject; of implied 'was')
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb: 'again')
लोकत्रयेin the three worlds
लोकत्रये:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootलोक + त्रय (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थ ('in the triad of worlds')
क्रमात्gradually, in order
क्रमात्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ/क्रमेण (ablative used adverbially: 'in due order/gradually')