Shloka 96
Marut-Soma Boon and Nahusha–Yayati Lineage
Marutakanyā–Vamśa-varṇana
Devanagari script
अत्र गाथा महाराज्ञा पुरा गीता ययातिना / याभिः प्रत्याहरेत्कामात्कूर्मौंऽगानीव सर्वशः
Transliteration
atra gāthā mahārājñā purā gītā yayātinā / yābhiḥ pratyāharetkāmātkūrmauṃ'gānīva sarvaśaḥ
Translation
Здесь приводится гатха, некогда воспетая великим царём Яяти; ею человек может отозвать чувства от вожделения, как черепаха со всех сторон втягивает свои члены.
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
देशाधिकरण (Spatial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; place adverb
गाथाa verse/ballad
गाथा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगाथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular
महा-राज्ञाby the great king
महा-राज्ञा:
करण (Agent in passive/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; कर्मधारय ‘great king’, Instrumental singular
पुराformerly
पुरा:
कालाधिकरण (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; time adverb
गीताsung/uttered
गीता:
विशेषण (Predicate participle/विशेषण)
TypeVerb
Rootगै (धातु) → गीत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; agrees with गाथा
ययातिनाby Yayāti
ययातिना:
करण (Agent in passive/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootययाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; proper noun Instrumental singular
याभिःby which (verses)
याभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; relative pronoun Instrumental plural (refers to गाथाः/गाथाभिः)
प्रत्याहरेत्one should withdraw
प्रत्याहरेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति+आ+हृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Potential/Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; Parasmaipada
कामात्from desire
कामात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन; Ablative singular (source/away from)
कूर्मःa tortoise
कूर्मः:
उपमान (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular (upamāna)
अङ्गानिlimbs
अङ्गानि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (रूपं प्रथमा/द्वितीया समानम्); object of implied ‘withdraws’
इवlike
इव:
उपमा-सूचक (Simile marker/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; simile particle
सर्वशःcompletely
सर्वशः:
क्रियाविशेषण (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb ‘in every way/entirely’