Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 19
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
दिक्पूर्वा तस्य राजर्षेर्गयस्य तु गया पुरी / प्रविष्टेतु मनौ तस्मिन्प्रजाः सृष्ट्वा दिवाकरम्
Transliteration
dikpūrvā tasya rājarṣergayasya tu gayā purī / praviṣṭetu manau tasminprajāḥ sṛṣṭvā divākaram
Translation
К востоку от того царя-риши Гаи находился город Гая. И когда он вошёл в Ману, он сотворил подданных и утвердил Дивакара — Солнце.
Word by Word
दिक्-पूर्वाeastward (in direction)
दिक्-पूर्वा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिक् + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिशः पूर्वा = ‘eastward’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पुरी इति विशेषणम्)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन
राजर्षेःof the royal sage
राजर्षेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराजन् + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (राजा चासौ ऋषिः); पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
गयस्यof Gaya
गयस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तुindeed/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-निपात
गयाGayā
गया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुरीcity
पुरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रविष्टेwhen (he) had entered
प्रविष्टे:
Kāla (काल/locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र√विश् (धातु)
Formकृदन्त-क्त (Past Passive Participle) सप्तमी-एकवचन नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (locative absolute) ‘when (he) had entered’
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
मनौin Manu
मनौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), एकवचन
तस्मिन्in him/in that (time)
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), बहुवचन
सृष्ट्वाhaving created
सृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√सृज् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive) अव्यय; ‘having created’
दिवाकरम्the Sun (Divākara)
दिवाकरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिवा + कर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिवां करोति/दिवायाः करः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन